Gauti B. Eggertsson hagfræðingur skrifaði eftirfarandi grein:
(Tvær myndir fylgja þessari færslu. Önnur sýnir fullyrðingu. Hin sýnir reikningsdæmi.)
Fullyrðingin féll á stofnfundi Áfram Íslands 6. júlí. Þar sagði Ólafur Ragnar Grímsson: „Mantran um það að evran muni færa okkur gull og græna skóga er einhver mesta villukenning sem hægt er að setja fram út frá hagfræðilegu sjónarmiði.“ [1]
Nú væri forvitnilegt að vita tvennt.
- Í fyrsta lagi: hver segir að evran leysi öll vandamál? Ég kannast ekki við að nokkur hafi haldið því fram í þessari umræðu.
- Í öðru lagi: hvaða hagfræðikenning segir að það skipti engu máli fyrir fólk sem er að kaupa sitt fyrsta húsnæði og tekur 60 milljónir króna að láni að: i) mánaðargreiðslan lækki úr 333 þús. kr. í 220 þús. kr. ii) á sama tíma hækkar eignamyndunin úr 108 þús. kr. í 181 þús. kr. á mánuði?
Reikningsdæmið er á hinni myndinni og forsendurnar eru gefnar upp og útskýrðar með tilvísun til heimilda og mats í grein í fyrstu athugasemd: nýtt 60 milljóna króna íbúðalán, verðtryggt jafngreiðslulán til 25 ára, og raunvextir eins og þeir mælast nú, 4,5% á Íslandi en 0,8% á evrusvæðinu [2].
Skiptingin á fyrstu greiðslu er þessi. Í krónulandi greiðir heimilið 333 þús. kr. á mánuði. Þar af fara 225 þús. kr. í vexti til bankans en 108 þús. kr. í eignamyndun, það er í aukna eign heimilisins í húsnæðinu. Í evrulandi greiðir sama heimili 220 þús. kr. á mánuði. Þar af fara 39 þús. kr. í vexti en 181 þús. kr. í eignamyndun.
Greiðslubyrðin er sem sagt 113 þús. kr. lægri á mánuði við evrukjör og eignamyndunin 73 þús. kr. meiri. Með krónunni borgar heimilið meira í hverjum mánuði en eignast samt minna.
Þetta er hvorki mantra né villukenning. Þetta er vaxtareikningur.
Enginn lofar gulli og grænum skógum. Spurningin sem raunverulega liggur á borðinu er jarðbundnari: eiga íslensk heimili áfram að greiða margfalt hærri raunvexti en heimili á evrusvæðinu? Það er að segja þau heimili sem þurfa að skuldsetja sig til að kaupa heimili, en hafa minni áhyggjur af því að ávaxta sitt pund í skuldlausu húsi.
Heimildir:
[1] Stofnfundur Áfram Íslands, 6. júlí 2026.
[2] Grein með öllum forsendum, gögnum og útreikningum: hlekkur í fyrstu athugasemd.
Mynd 1:
Mynd 2: