- Advertisement -

Endurborinn Ingólfur Arnarson, mikilmennsku brjálaði og íslenskt lýðræði

Jóhann Þorvarðarson skrifar:

Núna hefur mikilmennskan náð enn hærri hæðum þegar Seðlabankinn segist ætla að eiga frumkvæði að því að kalla aðrar ríkisstofnanir saman eins og Orkustofnun, Hafrannsóknarstofnun og Veðurstofuna, ásamt lífeyrissjóðum landsins, til að teikna upp sviðsmyndir sem komið geta upp vegna loftlagsvárinnar.

Áður en fjármálahrunið árið 2008 skall á var grunur vaknaður hjá mér um að seðlabankastjóri ætti í glímu við sjálfan sig.  Hann virtist haldinn þeirri þrá að vera álitið mikilmenni sem sæi lengra og dýpra fram í tímann en samferðamenn sínir. Ýmsar spár hagdeildar Kaupþings banka, sem seðlabankastjóri stjórnaði, voru þess eðlis að grunur minn fór af stað. Ég hugleiddi þetta svo sem ekkert frekar fyrr en seðlabankastjóri steig fram 1 sekúndu í hrun og sagði að fram undan væru betri tímar. Ekki væri ástæða fyrir landsmenn að örvænta. Hann lagði engin málefnaleg rök fram heldur geystist hann fram eins og prestur í sértrúarsöfnuði sem vildi heilaþvo safnaðarmeðlimi. Svo hrundi allt og Ásgeir Jónsson hvarf meira og minna af sjónarsviðinu.

Síðan gerast þau undur og stórmerki að Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra skipar Ásgeir í stöðu seðlabankastjóra  í júlí 2019 þrátt fyrir vafasaman feril á fjármálamarkaði, framhaldsnám við miðlungs bandarískan háskóla samkvæmt mælingum, enga marktæka reynslu af vettvangi seðlabanka og litla sem enga spáhæfni. Þá fór ég aftur að hugsa um innri glímu Ásgeirs því nú var hann kominn í einstaka aðstöðu. Fjármálamarkaðurinn og landsmenn sitja nú við fótskör hans. Hann var kominn í samskonar stöðu og Ingólfur Arnarson forðum. Hann var aðal og réð eyjunni. Ásgeir gat núna nýtt sér sína lausgirtu og ósannspáu tungu að nýju. Á hann yrði hlustað í nafni stöðu hans sem seðlabankastjóra. Tíu ára eyðimerkurgöngu Ásgeirs var á enda.

Rétt fyrir Alþingiskosningarnar í september á síðasta ári þá blandaði seðlabankastjóri sér í kosningabaráttuna með fordæmalausum hætti þegar hann setti fram pólitíska tjáningu um evruna.

Síðan hefur seðlabankastjóri staðið að kolröngum verðbólguspám oftar en landinu er gott. Komið fram á blaðamannafundum og sett fram spárök sem fundargestum var ljóst að myndu aldrei standast samanber framsettar spurningar. Í venjulegu árferði þá er auðvelt að reynast sannspár, en það reynir á spáhæfnina þegar á móti blæs. Á þeim áratug sem liðinn var frá hruninu þá hafði Ásgeir ekkert unnið með spáhæfni sína, framfarirnar eru engar. Það hefur reynst landinu dýrt.

Ég gat svo sem getið mér til um þetta en ekki um annað sem komið hefur á daginn. Ásgeiri þykir eðlilegt að Seðlabankinn taki þátt í og eigi frumkvæði að ólöglegu markaðssamráði með lífeyrissjóðum landsins. Það gerðist þegar sjóðirnir samþykktu að halda að sér höndum í erlendum fjárfestingum til að halda uppi fölsku gengi á krónunni. Þar var hagsmunum sjóðfélaga fórnað þegar önnur hagstjórnar úrræði voru tiltæk til að mæta kóvít-19. Sjóðirnir sáu sem betur fer að sér og höfnuðu frekara samráði á haustmánuðum 2020 þrátt fyrir ósk Ásgeirs um annað. Upphófust þá mestu gjaldeyrisinngrip í sögu Íslands.

Ásgeir og Seðlabankinn blandaði sér inn í deilur Verslunarmannafélags Reykjavíkur og Samtaka atvinnulífsins varðandi heimild til að skipta stjórnarmönnum í stjórn Lífeyrissjóðs verslunarmanna út á miðju kjörtímabili. Þarna var bankinn að skipta sér af einkamáli, sem hann hefur enga lögsögu yfir. Var bankinn í raun orðin þátttakandi í hagsmunadeilu aðila út í bæ þar sem bankinn tók einarða afstöðu með öðrum málsaðilanum.

Rétt fyrir Alþingiskosningarnar í september á síðasta ári þá blandaði seðlabankastjóri sér í kosningabaráttuna með fordæmalausum hætti þegar hann setti fram pólitíska tjáningu um evruna. Má í raun segja að hann hafi unnið gegn Samfylkingunni og Viðreisn, en báðir flokkarnir fengu slaka kosningu meðal annars vegna þekkingarleysis formanna flokkanna til að bregðast við tjáningu Ásgeirs. Það var örlagaríkt.

Næst gerist það að mikilmennið seðlabankastjórinn gefur út bókina „Eyjan hans Ingólfs“. Vonast hann til að útgáfan, hugleiðingar hans, tilgátur og vangaveltur valdi straumhvörfum í umræðu um landnám Íslands. Bergsveinn Birgisson, doktor í miðaldafræðum, steig þá fram og setti fram rökstuddar ásakanir um að Ásgeir hafi stolið frá honum eins og hver annar rusti texta, tilgátum, hugmyndum og hugleiðingum sem finna má í bók hans „Leitin að svarta Víkingnum“. Metsölubók, sem Ásgir sagðist aldrei hafa lesið eða kannast við. Önnur viðbrögð Ásgeirs voru kunnugleg. Hann þóttist enn einu sinni vera voða hissa eins og hann gerir gjarnan þegar að honum er saumað. Hafnaði ásökunum doktor Bergsveins og sagðist aldrei áður hafa verið þjófkenndur. Bergsveinn hefur kært Ásgeir til siðanefndar Háskóla Íslands og boðar ítarlega greinargerð um málið.

Það er eins og mikilmennska seðlabankastjóra eigi sér engin mörk.

Örfáum dögum eftir að Ásgeir fullyrðir að hafa aldrei áður verið þjófkenndur stígur sagnfræðingurinn Árni H. Kristjánsson fram og segir Ásgeir fara með ósannindi. Upplýsti Árni að Ásgeir hafa rofið sæmdar og hugverkarétt sinn þegar Ásgeir vann að skýrslu Alþingis um hrun Sparisjóðanna. Hlutlaus nefnd óvilhallra manna sagði engan vafa leika á ritstuldinum. Mikilmennska Ásgeirs er svo yfirgengileg að honum munaði ekki um að eigna sér hugverk annarra manna, segja síðan ósatt og hringja síðan í doktor Bergsvein og segjast engu hafa stolið. Það er eins og mikilmennska seðlabankastjóra eigi sér engin mörk. Maður hefði haldið að tilgangur símtalsins til Bergsveins hafi verið að biðjast afsökunar, senda skilaboð um að vilja bæta úr málum.  

Bergsveinn ritaði grein á vefmiðilinn Vísi þann 8. desember síðastliðinn þar sem hann rakti fjölmörg dæmi um sæmdar- og hugverkastuld Ásgeirs.

Núna hefur mikilmennskan náð enn hærri hæðum þegar Seðlabankinn segist ætla að eiga frumkvæði að því að kalla aðrar ríkisstofnanir saman eins og Orkustofnun, Hafrannsóknarstofnun og Veðurstofuna, ásamt lífeyrissjóðum landsins, til að teikna upp sviðsmyndir sem komið geta upp vegna loftlagsvárinnar. Þetta gengur ekki upp enda bankinn að stíga sitt annað skref á skömmum tíma inn á hið pólitíska svið. Það er nefnilega á verksviði ráðherra og Alþingis að hafa forystu um slíka samráðsvinnu. Bankinn á í raun að halda sig til hlés fyrir utan að framkvæma eigin og sjálfstæðar greiningar lögum samkvæmt.

Seðlabankinn hefur mjög skýrt afmarkað hlutverk og segir í lögum um bankann að hann sé sjálfstæð stofnun án pólitískra afskipta. Eitt af hlutverkum hans er að hafa eftirlit með hegðun lífeyrissjóða á markaði enda eru þeir langstærsti leikandinn á fjármálamarkaði. Bankinn getur ekki á sama tíma verið í samkrulli með sjóðunum þegar traustir Kínamúrar eiga að vera þarna á milli.

Helsta eign allra seðlabanka er trúverðugleiki og traust í hans garð.

Þetta nýjasta útspil Seðlabankans vegur að lýðræðinu. Ásgeir og aðrir starfsmenn Seðlabankans eru ólýðræðiskjörnir og reyna með uppátæki sínu að hrifsa til sín völd og verkefni sem er á herðum Alþingis og ríkisstjórnar. Ég bíð bara eftir að Ásgeir Jónsson stígi skrefið til fulls og stofni stjórnmálaflokk Seðlabanka Íslands. Þá gæti hann mögulega náð sömu stöðu og Ingólfur Arnarson í öndverðu. Það myndi endurspegla fullkomna mikilmennsku óra.

Ég tel að það sé orði löngu tímabært að Alþingi grípi til varna og ræði hegðun seðlabankastjóra og uppátæki bankans. Bankinn er kominn langt út fyrir lögbundið hlutverk sitt. Og ég veit um engan þróaðan seðlabanka sem hagar sér með viðlíka hætti. Kínverski seðlabankinn hagar sé ekki svona og er þá langt seilst í samanburði.

Helsta eign allra seðlabanka er trúverðugleiki og traust í hans garð. Í tíð Ásgeirs þá hefur hvoru tveggja laskast að mínu mati. Síðan er það áleitin spurning hvort hægt sé að treysta manni, sem ásakaður er um stuld og ósannsögli, fyrir gjaldeyrisvaraforða landsins upp á tæplega þúsund milljarða króna? Menn sem virðast vera haldnir mikilmennsku órum eru varasamir. Donald Trump, sem margir telja mikilmennsku brjálaðan, var óútreiknanlegur.


Tengdar fréttir sem þú gætir haft áhuga á að lesa: