Staðreyndir um verðbólgu, laun og vexti 2013–2020.Þegar verðbólga er 2,4% en vextir 6% þá er ljóst hver ber kostnaðinn. Það eru ekki bankarnir – það eru heimilin.Spurningin sem við þurfum að spyrja er einföld: Hví láta stjórnvöld fjármálakerfið komast upp með að níðast svona á heimilum og fyrirtækjum? Aðgerðaleysi stjórnmálamanna er æpandi!
EFNAHAGSMÁL: Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins og VLFA, skrifaði:
Á þessu 8 ára tímabili var verðbólga að meðaltali 2,41% og þar með undir verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands, á sama tíma og launavísitalan hækkaði að meðaltali um tæp 7% á ári – og fór hæst upp í 9,4% á einu ári. Ef launahækkanir væru meginorsök verðbólgu ætti þessi þróun einfaldlega ekki að ganga upp en gögnin sýna hið gagnstæða. Enn skýrara verður þetta þegar húsnæðisliðurinn er tekinn út, því þá var verðbólgan að meðaltali undir 1%, sem þýðir að í grunninn var verðbólga nánast engin í hagkerfinu sjálfu á þessum árum. Á sama tíma og þessi þróun átti sér stað héldu vextir fjármálakerfisins sér háum. Óverðtryggðir vextir voru að meðaltali 6,08% og verðtryggðir um 3,5%, á meðan verðbólga var aðeins 2,4%. Það þýðir að heimilin voru að borga 3–4% raunvexti ár eftir ár, þrátt fyrir lága verðbólgu og stöðugt efnahagsumhverfi. Meginorsökin liggur ekki hjá launafólki heldur í kerfinu sjálfu. Á meðan heimili og fyrirtæki eru skuldsett upp fyrir haus fær fjármálakerfið að leika lausum hala og halda uppi vöxtum sem eru langt yfir verðbólgu. Þegar verðbólga er 2,4% en vextir 6% þá er ljóst hver ber kostnaðinn. Það eru ekki bankarnir – það eru heimilin. Þetta gerist ekki af sjálfu sér. Þetta er afleiðing af skorti á aðhaldi og skýru aðgerðaleysi stjórnvalda, ár eftir ár. Þrátt fyrir að gögnin sýni svart á hvítu að launahækkanir og verðbólga fara ekki saman á þessum tíma er umræðan sífellt dregin í sömu hjólförin: að kenna launafólki um. Við skulum líka muna að á þessum árum var því haldið fram af þáverandi seðlabankastjóra að Norðurlöndin öfunduðu okkur af þessu háa vaxtastigi. Í ljósi þess að heimilin voru að borga 3–4% raunvexti á sama tíma og verðbólga var lág, er eðlilegt að spyrja: Hverjir áttu að vera að öfunda hvern? Það er fyrirsjáanlegt að spekingar muni mæta og segja að „aðstæður hafi verið aðrar“, „þetta hafi verið undantekning“ eða að „annað hafi átt sér stað“. Alltaf er eitthvað fundið til að réttlæta stöðuna en staðreyndirnar breytast ekki. Átta ára tímabil með lágri verðbólgu, miklum launahækkunum og samt háum vöxtum sýnir að vandinn er ekki laun heldur kerfið sjálft. Þegar fjármálakerfið getur viðhaldið háum raunvöxtum óáreitt, á sama tíma og almenningur er beðinn um að sýna „aðhald“, þá er það ekki jafnvægi – það er kerfi sem vinnur gegn fólki. Spurningin sem við þurfum að spyrja er einföld: Hví láta stjórnvöld fjármálakerfið komast upp með að níðast svona á heimilum og fyrirtækjum? Aðgerðaleysi stjórnmálamanna er æpandi!