„Það er eiginlega galið að árið 2026 skuli enn finnast menn í jakkafötum sem halda því fram að verkalýðsfélög séu „úrelt“ og hefði átt að leggja þau niður um aldamótin. Slík orðræða er ekki bara sögulaus — hún er bein árás á það öryggi, þau réttindi og þá samfélagsgerð sem íslenskt launafólk hefur byggt upp með áratuga baráttu.
Sannleikurinn er sá að ef verkalýðsfélögin hyrfu af vinnumarkaði myndi valdajafnvægið hrynja á einni nóttu atvinnurekendum í hag. Leikurinn er einfaldlega ekki jafn milli launamanns og atvinnurekenda þegar kemur að kaupum og kjörum. Annars vegar stendur einstaklingur sem þarf launin sín til að framfleyta fjölskyldu sinni, greiða húsnæðislán, matarkostnað og reikninga. Hins vegar stendur fyrirtæki með fjármagn, lögfræðinga, mannauðssvið og yfirburðastöðu á vinnumarkaði.
Þess vegna eru öflug stéttarfélög ekki lúxus. Þau eru nauðsyn.
Og við skulum tala hreint út um staðreyndirnar.
Frá árinu 2003 hefur Verkalýðsfélag Akraness innheimt vel á þriðja milljarð króna vegna kjarasamningsbrota, vangoldinna launa, gjaldþrota fyrirtækja og annarra brota gegn félagsmönnum sínum.
Þetta eru ekki einhverjar „kenningar“ eða hugmyndafræðilegar umræður yfir kaffibolla. Þetta eru raunverulegir fjármunir sem fóru aftur í vasa launafólks sem hafði verið svikið um rétt sinn.
Og ég fullyrði það algjörlega skýrt: þessir fjármunir hefðu aldrei náðst nema fyrir tilstuðlan VLFA.
Aldrei.
Og þetta er ekki eitthvað einsdæmi á Akranesi. Svona er þetta hjá stéttarfélögum um allt land. Á hverjum einasta degi eru starfsmenn verkalýðsfélaga að:
- innheimta vangoldin laun
- sækja vangreidd laun
- leiðrétta brot á vaktaálagi og yfirvinnu
- verja starfsfólk gegn kjarasamningsbrotum
- aðstoða fólk sem lendir í einelti eða misnotkun
- stöðva félagsleg undirboð
- elta kennitöluflakkara og óprúttna atvinnurekendur
- verja starfsmenn gegn launaþjófnaði
- hjálpa fólki þegar fyrirtæki fara í þrot
Þetta er hinn raunverulegi vinnumarkaður sem launafólk þekkir, ekki einhver fræðileg útópía þar sem allir atvinnurekendur hegða sér af ábyrgð og sanngirni.
Þegar maður hlustar á þessi ummæli frá framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs Íslands er erfitt að skilja þau öðruvísi en svo að ráðið vilji minna eftirlit, minni aðkomu stéttarfélaga og meira svigrúm fyrir óprúttna atvinnurekendur til að komast upp með brot gegn starfsfólki sínu.
Því hverjir eru það sem kvarta yfir stéttarfélögunum?
Það eru sjaldnast fyrirtækin sem standa við kjarasamninga, greiða rétt laun og virða starfsfólkið sitt. Nei — það eru þeir sem vilja sem minnsta aðkomu að eftirliti, sem minnsta kröfu um ábyrgð og sem mest „frelsi“ til að þrýsta niður kjörum fólks.
Verkalýðshreyfingin byggði þetta samfélag. Hún tryggði fólki mannsæmandi lífskjör þegar atvinnurekendur vildu láta fólk vinna tólf til fjórtán tíma á dag fyrir hungurlaun.
- Það voru stéttarfélögin sem börðust fyrir:
- átta tíma vinnudegi
- orlofi
- veikindarétti
- yfirvinnuálagi
- lágmarkslaunum
- vinnueftirliti og öryggisreglum
- desemberuppbót og orlofsuppbót
- lífeyrissjóðum
- atvinnuleysistryggingum
- jafnréttisréttindum á vinnumarkaði
- fæðingarorlofi
- starfsendurhæfingu
- styttingu vinnuvikunnar
Ekkert af þessu kom frá Viðskiptaráði Íslands.
Ekkert af þessu kom vegna góðmennsku atvinnurekenda.
Og ekkert af þessu kom af sjálfu sér.
Þetta fékkst með samstöðu, verkföllum, þrýstingi og þrotlausri baráttu verkafólks sem neitaði að sætta sig við óréttlæti.
Saga vinnumarkaðarins kennir okkur nefnilega eitt mjög skýrt: þegar verkalýðshreyfingin veikist, þá veikist staða launafólks.
- Þeir sem halda að verkalýðsfélög séu úrelt ættu kannski að spyrja sig einfaldra spurninga:
- Hver ætlar að verja launafólkið þegar atvinnurekandi borgar ekki launin?
- Hver ætlar að sækja vangreidd laun við gjaldþrot atvinnurekanda?
- Hver ætlar að verja erlenda og innlenda verkamenn gegn undirboðum?
- Hver ætlar að verja fólk gegn launaþjófnaði og félagslegum undirboðum?
- Svarið er einfalt. Það gera stéttarfélögin.
- Á hverjum einasta degi.
Og þess vegna eru stéttarfélög ekki úrelt og við Björn Brynjúlfur Björnsson framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs vil ég segja hafðu skömm fyrir þessi ummæli um verkalýðshreyfinguna.
Þau eru mikilvægari nú en nokkru sinni fyrr.