Þröstur Ólafsson hagfræðingur skrifar:
Lausagöngukrónan lék landslýð illilega, einkum árin eftir 2008, þegar kjörin rýrnuðu um plús/mínus 20%. Hjá flestum þjóðfélagshópum kom þetta kjarahrun aldrei til baka.
Á þessum síðum hefur að undanförnu verið tekist á um gjaldmiðils- mál. Tilvitnanir í virtar stofnanir og vísa fag- menn svipta ekki eigin reynslu frá okkur. Hún hlýtur að vega þyngra. Henni er erfiðara að afneita eða rangfæra, þótt þar séum við miklir fagmenn. Við höfum feikimikla reynslu af þessari lausagengis- tegund gjaldmiðils.
Allt frá gengisfellingunum miklu í lok sjöunda áratugar liðinnar aldar og Hrunsins við lok fyrsta áratugar þessarar aldar og árin þar á milli, hefur verðbólga verið helsta viðfangsefni ríkisstjórna. Í bæði skiptin olli hún mikilli kjaraskerðingu og jafnvægisleysi innan hagkerfisins. Atvinnuleysi og landflótti voru umtalsverð í fyrra skiptið, þrátt fyrir miklar gengisfellingar. Sama endurtók sig tímabundið í seinna skiptið. Lausagöngukrónan lék landslýð illilega, einkum árin eftir 2008, þegar kjörin rýrnuðu um plús/mínus 20%. Hjá flestum þjóðfélagshópum kom þetta kjarahrun aldrei til baka. Þungbær verðtrygging er önnur afleiðing sveigjanleikans. Hún er okkur enn, fimmtíu árum seinna, mikill fjötur um fót. Það var Eyjafjallajökull sem bjargaði okkur frá langvarandi atvinnuleysi. Spaugsagan um bjargvættarafl krónunnar í eftirleik Hrunsins afsannar sig í tímasetningu afturbatans. Þegar hann hefst að marki (2013) hefur krónan reist sig við.
Dapurlegt er hins vegar að heyra verkalýðsleiðtoga segja opinberlega…
Glíman endalausa
Í hálfa öld höfum við glímt við verðbólgu og gerum það enn.
Mörg (267) af stærstu fyrirtækjum landsins hafa flúið krónuna. Geta ekki starfað með hana í viðskiptum erlendis. Hún getur nýst fyrirtækjum sem hafa tekjur sínar í stöðugum gjaldmiðli en útgjöldin hér innanlands í krónum. Oft er réttilega bent á hve almennt verðlag hér sé himinhátt. Það endurspeglar langvarandi lækkandi gengi og verðhækkanir í tímans rás, sem ekki ganga til baka. Hlaðast upp. Kaupkröfur koma í kjölfarið. Samkeppnishæfnin rýrnar.
Síðasta áratuginn eða svo hefur Seðlabankinn reynt að halda gengi krónunnar stöðugu með þó nokkrum árangri. Það hefur hins vegar verið dýrkeypt. Til að ná árangri þurfa svokallaðir stýrivextir að vera hærri en verðbólgustigið hverju sinni. Þetta er meginforsenda „hlutfallslegs stöðugleika“ krónunnar.
Við komumst ekki frá háum vöxtum meðan haldið er fast við krónuna. Því má svo bæta við að skiptikostnaður krónunnar fyrir þá, sem borga með korti erlendis, er umtalsverður. Hækkar enn, ef skipt er úr evru í krónu í versluninni sjálfri. Ef borið er saman markaðsgengi erlendra gjaldmiðla og uppgjörsgengið þá sést mikill munur. Hann er notendum korta erlendis óhagstæður en bankar og eigendur þeirra hagnast. Peningamenn geta enn stundað kaup og sölu á krónunni í hagnaðarskyni. Þeir hoppa út úr krónunni þegar hún er sterk en kaupa þegar hún er veik.
Það er því skiljanlegt að þeir síðarnefndu vilji halda dauðahaldi í þessa sjálfvirku gróðalind og segi NEI með hástöfum í ágústlok. Dapurlegt er hins vegar að heyra verkalýðsleiðtoga segja opinberlega að allt sé lagi með krónuna. Það séu bara háir vextir og verðtryggingin sem þurfi að vinna bug á! Fyrir almenning er já-ið í ágústlok mikilvægt. Það gefur fyrirheit um stöðugri og ódýrari gjaldmiðil. Það er leiðin til að losna við háa vexti og verðtryggingu.
…ef hún notar mynt sem er vegabréfslaus utan íslenskrar lögsögu.
Stöðugt eða fast gengi
Þau ríki sem búa við stöðugan gjaldmiðil þurfa að bregðast við áföllum með öðrum hætti. Þar er reynt að takmarka skaða áfallsins með sértækari viðbrögðum. Með lántöku ríkissjóðs til innviðaframkvæmda; tímabundnum skattalegum ívilnunum. Þá verður Seðlabankinn áfram starfandi með fleiri tól til lagfæringar. Þannig aðgerðir valda mun minni skaða hjá almenningi en altæk gengisfelling. Þrálát er sú fullyrðing að stöðugt gengi leiði ætíð til atvinnuleysis ef á bjátar. Það er skröksaga. Það getur vissulega orðið atvinnuleysi í efnahagslegum ólgusjó, en það getur líka gerst hjá lausagengisþjóðum, eins og dæmin sanna. Enn er ein fullyrðing um afnám fullveldis í peningamálum, ef gengið er inn í myntbandalag. Fullveldi er hugtak sem endalaust er hægt að deila um. Hitt sýnist mér augljóst. Ef fullvalda ríkisstjórnir, á hverjum tíma og úr öllum flokkum, geta ekki tryggt þjóðinni nothæfan gjaldmiðil, þá er það fullveldi ekki mikils virði. Þjóðin er meira fullvalda ef hún notar stöðugan gjaldmiðil, og borgar með honum skuldir og varðveitir þar eignir sínar, en ef hún notar mynt sem er vegabréfslaus utan íslenskrar lögsögu. Við þurfum ekki alltaf að deila um staðreyndir. Af hinu er nóg að taka.
