Seðlabankinn getur ekki komið í veg fyrir eða snúið við hækkunum á olíu

„…þá kæmist Peningastefnunefndin að því, að breyting vaxta Seðlabanka Íslands hefur ekki áhrif á ákvarðanir ríkisstjórna Bandaríkjanna og Ísraels að ráðast á Íran.“

Marinó G. Njálsson.

Umræðan: Marinó G. Njálsson skrifaði eftirfarandi:

„Get ekki annað en sett spurningarmerki við röksemdir greiningardeilda bankanna með spá þeirra um hækkun stýrivaxta. Enn einu sinni ganga menn út frá því að rótargreining Seðlabankans sé röng. Ekki það, að ég veit ekki hvernig hún gengur fyrir sig, en hér er mín tilraun.

Fullyrðing:

Hækka þarf vexti vegna þess að verðbólga gæti hækkað í mars miðað við febrúar.

Rótargreining:

Hvers vegna ætti verðbólgan að hækka: Vegna hækkunar olíuverðs sem leiðir til meiri verðbólguvæntinga innanlands.

Hvers vegna er olíuverð að hækka: Vegna þess að dregið hefur úr framboði á olíu.

Hvers vegna hefur dregið úr framboði á olíu: Vegna truflana á olíuflutningum frá Mið-Austurlöndum.

Hvers vegna hafa orðið truflanir: Vegna þess að Íran hefur ráðist á olíuskip undan ströndum ríkisins

Hvers vegna er Íran að ráðast á þessi skip: Vegna þess að Bandaríkin og Ísrael ákváðu að ráðast á Íran.

Hvers vegna réðust Bandaríkin og Ísrael á Íran: Enginn veit fyrir víst, en hér spilar pólitík inn í. Ýmsar skýringar gefnar.

Væri rótargreining Seðlabankans rétt, þá kæmist Peningastefnunefndin að því, að breyting vaxta Seðlabanka Íslands hefur ekki áhrif á ákvarðanir ríkisstjórna Bandaríkjanna og Ísraels að ráðast á Íran. Það er utan áhrifasviðs allra seðlabanka í heiminum, líka þeirra í Ísrael og Bandaríkjunum.

Ekkert sem Seðlabanki Íslands gerir mun koma í veg fyrir eða snúa við hækkunum á heimsmarkaði á olíu. EKKERT! Stjórnvöld í sumum löndum hafa hins vegar hugleitt, ef ekki þegar sett í framkvæmd, niðurgreiðslur á eldsneyti. Annars staðar gera menn það sem er rétt, þ.e. að stinga sér í gegn um ölduna og vona að þetta gangi hratt yfir. Dæmigert íslenskt óðagot er hins vegar að rjúka upp með vexti Seðlabankans.

Ég vona hins vegar að kennd sé rótargreining í hagfræði og nefndarmenn Peningastefnunefndar átti sig á tilgangsleysi vaxtahækkunar í stríði við hækkandi heimsmarkaðsverðs á olíu sem afleiðingu af pólitískum ákvörðunum í Bandaríkjunum og Ísrael.

Meðfylgjandi mynd sýnir meginvexti og verðbólgu í helstu nágrannalöndum okkar. Verðbólgutölur eru almennt frá febrúar 2026. Tekið skal fram, að í Belgíu er mælingin tvískipt, en hér er sú tala sem miðað er við.

Ísland sker sig úr með meginvexti ríflega 200 punktum yfir verðbólgu. Írland, Holland, Belgía, Lúxemborg og Þýskaland eru öll með sömu vextina, þrátt fyrir mismunandi verðbólgu hvort sem hún er undir eða yfir vöxtunum.“