Alþingi: Ásta Lóa Þórsdóttir, Flokki fólksins hélt merka ræðu á Alþingi á föstudaginn siðasta. Ræðan hennar fer hér á eftir:
Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að viðráðanlegt og sanngjarnt húsnæðisverð sé stærsta hagsmunamál okkar allra. Allt frá hruni hef ég barist fyrir réttindum neytenda á húsnæðismarkaði. Í raun hefur krafan um sanngirni og réttlæti í lánamálum verið krafa um að farið sé að lögum. Á því hefur oft og lengi verið misbrestur eins og hinir svokölluðu vaxtadómar hafa sýnt svo skýrt fram á.
Stærsta fjárhagsskuldbinding hvers einstaklings og/eða heimilis eru fasteignakaup. Þá er ég ekki að tala um kaup fasteigna í fleirtölu til fjárfestinga heldur kaup á fasteign til að skapa heimili og jafnvel stofna fjölskyldu og ala upp börn.
Það eru sorglega mörg dæmi, allt frá hruni, sem sýna hversu veik staða venjulegs fólks er á lána- og fasteignamarkaði og í viðskiptum við lánastofnanir.
Þau sitja bara uppi með skaðann.
Eftir hrun kom í ljós að hluti þeirra lána sem bankarnir buðu og mæltu eindregið með voru með ólöglega gengistryggingu. Í meðförum dómstóla hefur nær alltaf verið horft fram hjá lögum um neytendarétt og þau löguð að hagsmunum lánastofnana.
Þannig hefur lántakendum verið hegnt fyrir að hafa verið svikin í viðskiptum. Bankarnir hafa hagnast á öllu saman. Það er því ekki skrýtið að þeir haldi áfram að fara á svig við lög um rétt lántakenda þegar þeir sitja aldrei uppi með afleiðingarnar.
Í haust féllu dómar í svonefndum vaxtamálum þar sem vaxtaskilmálar bankanna til margra ára voru dæmdir ólögmætir. Í hávaxtaumhverfi undanfarinna ára hafa lántakendur hugsanlega ofgreitt töluverðar upphæðir í skjóli þessara ólögmætu skilmála.
Ég þekki dæmi um 50 millj. kr. lán sem tekið var fyrir um þremur árum þar sem lántakandi hefur greitt 7 millj. kr. umfram samningsvexti eða að meðaltali 194.000 kr. á mánuði. Þrátt fyrir þessar ofgreiðslur vegna ólögmætra skilmála eru afleiðingarnar engar fyrir bankana. Þeir þurfa jú að lagfæra skilmála sína til framtíðar en leiðrétting til heimila sem þegar var búið að brjóta á er engin. Þau sitja bara uppi með skaðann.
Staða neytenda heimilanna í landinu er virkilega þetta veik. Þótt lögin verji heimilin með skýrum réttindum neytenda virka þau ekki sem skyldi. Það er alvarlegt umhugsunarefni.“
