Lífeyrissjóðir eiga meirihluta eða stóran hluta í flestum stærri fyrirtækjum landsins.
Forstjórar tveggja slíkra lífeyrissjóðafyrirtækja hafa nú með greinaskrifum tekið þátt í pólitískri herferð Miðflokksins og hinna stjórnarandstöðuflokkanna gegn því að fólkið í landinu fái sjálft að ákveða hvort aðildarviðræðum við Evrópusambandið verði framhaldið.
Þeir eru Bogi Nils Bogason forstjóri Icelandair og Halldór Benjamín Þorbergsson forstjóri Heima. Þeim er þetta að sjálfsögðu í sjálfsvald sett.
Hitt er: Verði pólitísk þátttaka að viðtekinni forstjóravenju í lífeyrissjóðafyrirtækjum vaknar sú spurning hvort ekki þurfi að kjósa í stjórnir lífeyrissjóða með lýðræðislegum hætti. Þær eru jú vörslumenn skattpeninga almennings, sem liggja sem hlutafé í þessum fyrirtækjum. Vonandi verður sú spurning þó ekki virk.
Það áhugaverða við þessar greinar er aftur á móti röksemdafærsla höfundanna. Skoðum hana:
Geta ekki gert tvennt í einu
Megintillaga forstjóra Icelandair fellur saman við tillögu formanns Sjálfstæðisflokksins um að fresta þjóðaratkvæðinu til þess að gera megi efnahagsráðstafanir.
Sem sagt: Að mati Icelandair og Sjálfstæðisflokksins geta ríkisstjórnir bara gert eitt í einu. Skoðum það í sögulegu ljósi:
Þegar Ísland gekk í NATO glímdi ríkisstjórnin á sama tíma við fyrstu djúpu gjaldeyriskreppu lýðveldisins. Þegar Ísland gekk í EFTA glímdi ríkisstjórnin við 50% fall útflutningstekna eftir hrun síldarstofnsins. Þegar Ísland gekk í EES glímdi ríkisstjórnin við afleiðingar samdráttarára og kreppu í ríkisfjármálum.
Í öllum tilvikum gátu fjármálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins gert tvennt í einu. Ef fjötraður hugmyndaheimur Icelandair og Sjálfstæðisflokksins nú hefði ráðið ríkjum þá hefðu þessi stóru framfaraskref, sem tryggt hafa efnahagslegt og pólitískt öryggi landsins, ekki verið stigin.
Fátæklegt þjóðarstolt
Forstjóri lífeyrissjóðafyrirtækisins Heima segir að Ísland sé í hópi ríkustu þjóða og eigi því ekki heima í ríkjabandalagi þar sem allar þjóðir eru ekki jafn vel settar.
Þó að ég trúi því tæpast er engu líkara en forstjórinn hafi ekki velt því fyrir sér hvers vegna okkar ofur ríka þjóð getur ekki varið fullveldi sitt upp á eigin spýtur og hefur samið við aðrar þjóðir um að gera það í sérstöku bandalagi, NATO, þar sem sumar þjóðir eru fátækari en Ísland?
Þessar fátækari þjóðir, sem bæði eru aðilar að NATO og ESB, hafa skuldbundið sig til að verja ríka Ísland. Þetta finnst forstjóra lífeyrissjóðafyrirtækisins sjálfsagt að þiggja.
Einhvern tímann hefði þetta verið til marks um fátæklegt þjóðarstolt ríkra manna.
En vegna ríkidæmisins sér forstjórinn ekki skynsemi í því að verja efnahagslegt sjálfstæði landsins í félagsskap með þessum sömu þjóðum. Einhvern tímann hefði þetta verið til marks um fátæklegt þjóðarstolt ríkra manna.
Einangrunarpopúlismi Miðflokksins trompar íslenska hagsmuni
Sú breyting hefur orðið allra síðustu misseri að NATO hefur að miklu leyti flutt varnir gegn fjölþáttaógnum til ESB. Í dag stafar Íslandi mun meiri hætta af slíkum ógnum en innrás frá Rússlandi.
Hér eru ríkir almannahagsmunir í húfi. Það skiptir þó atvinnufyrirtækin enn meira máli að Ísland tryggi stöðu sína á þessu sviði í alþjóðlegu samstarfi eins og grannlöndin. Danir ráða ekki við þetta verkefni einir og sér.
En ríkidæmið er svo mikið að forstjórinn kemur ekki auga á skynsemina í því að tryggja öryggishagsmuni Íslands að þessu leyti. Einangrunarpopúlismi Miðflokksins og þeirra flokka í stjórnarandstöðu sem elta hann ræður greinilega meir í huga hans en íslenskir hagsmunir.
Viðskiptavinir forstjórans borga fyrir ofmat krónunnar
Forstjórinn mælir ríkidæmi Íslands í samanburði við aðrar þjóðir í samræmi við gengisskráningu krónunnar. Það er allt rétt gert. En myndin er eigi að síður flóknari.
Á undanförnum árum hefur verðmætasköpun á mann verið minni á Íslandi en að meðaltali í ESB ríkjum. Landsmenn borga því sjálfir fyrir þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að halda gengi krónunnar fyrir ofan það sem verðmætasköpunin stendur undir.
Ég nefni tvö atriði af mörgum. Gjaldeyrishöft á lífeyrissjóði og 3,5% raunvexti. Ofurvextirnir þjóna fyrst og fremst þeim tilgangi að koma í veg fyrir fall krónunnar. Ef þessi tvö lykilatriði yrðu færð til sama horfs og í grannlöndunum myndi gengi krónunnar hrynja. Að sama skapi myndi Ísland hrynja niður listann yfir ríkustu þjóðir.
Með öðrum orðum eru það viðskiptavinir forstjórans sem halda uppi ofmati á skráðu gengi krónunnar. Og forstjórinn má ekki til þess hugsa að þeir fái að greiða atkvæði um að halda þeim möguleika opnum að losna undan því oki.
Forstjóri velur ríkis-ráðsmennsku í viðskiptum fremur en fríverlsun
Í áratugi höfum við notið skjóls Bandaríkjanna og Evrópu með fríverslunarstefnu okkar. Nú hefur þetta viðskiptaskjól Íslands skyndilega verið sett í uppnám.
Bandaríkin hafa snúist til þess sem Pétur Benediktsson fyrrum þingmaður sjálfstæðismanna kallaði ríkis-ráðsmennsku í viðskiptum. Á grundvelli hennar gerðu Bandaríkin efnahagslega árás á Ísland og aðrar þjóðir með 15% tollum.
Af því að við erum ekki í tollabandalagi með þeim þjóðum sem trúa á frjáls viðskipti er okkar ríka þjóð algjörlega varnarlaus á því sviði. Ríkidæmi okkar má síns lítið. Hlutleysi í tollastríði er jafn haldlaust og í vopnuðum átökum.
Eina leiðin til að tryggja efnahagslegt öryggi Íslands í tollastríði er aðild að tollabandalagi Evrópu.
Þá kemur forstjóri lífeyrissjóðsfyrirtækisins Heima og segir að Ísland sé of ríkt til að skynsamlegt megi teljast að tryggja fríverslun og efnahagslegt öryggi með sömu þjóðum og tryggja pólitískt öryggi landsins.
Hinn kosturinn er ríkis-ráðsmennskustefna Bandaríkjanna í viðskiptum. Forstjórinn vill taka áhættu af því að Ísland lendi þar í samræmi við leiðsögn Miðflokksins.
