Lokar Elkem stóriðjunni á Grundartanga?

Við megum ekki vakna upp einn daginn og uppgötva að ein mikilvægasta stoð íslensks efnahagslífs hafi einfaldlega verið keyrð niður vegna skammsýni í stefnumótun.

Vilhjálmur Birgisson.

Atvinnulíf: Vilhjálmur Birgisson skrifaði:

„Forstjóri Elkem Ísland segir að samkeppnishæfni stóriðjunnar sé brostin!

Það eru grafalvarleg tíðindi þegar forstjóri stórs iðnfyrirtækis á Íslandi segir opinberlega að samkeppnishæfni íslenskrar stóriðju sé brostin. Enn alvarlegra er þegar slíkar yfirlýsingar koma frá fyrirtæki sem er ein af stoðum atvinnulífs og útflutningstekna þjóðarinnar.

Heilu byggðarlögin byggja afkomu sína…

Stóriðjan er ein mikilvægasta gjaldeyrisskapandi atvinnugrein landsins. Hún skapar yfir 400 milljarða króna í útflutningstekjur á ári og er burðarás í atvinnulífi víða um land. Heilu byggðarlögin byggja afkomu sína á þessari starfsemi og þúsundir fjölskyldna reiða sig á þau störf sem þar verða til, bæði beint og óbeint.

Þess vegna ættu orð Álfheiðar Ágústsdóttur, forstjóra Elkem Ísland, á iðnþingi Samtaka iðnaðarins að hringja viðvörunarbjöllum hjá stjórnvöldum. Þar kom fram að eftir þrjú ár rennur raforkusamningur fyrirtækisins út og ef ekkert breytist gæti fyrirtækið jafnvel þurft að loka starfseminni á Grundartanga.

Ef slík þróun verður að veruleika er það ekki aðeins áfall fyrir eitt fyrirtæki heldur fyrir hundruð starfsmanna og fjölskyldur þeirra sem byggja lífsafkomu sína á störfunum hjá Elkem. Þar að auki myndi það hafa keðjuverkandi áhrif á fjölda verktaka, þjónustufyrirtækja og samfélaga sem treysta á starfsemina á Grundartanga. Hér er því ekki aðeins verið að ræða um rekstur fyrirtækis heldur atvinnuöryggi fólks og framtíð heilla byggðarlaga.

Þyngra regluverk og hærra orkuverð

Á undanförnum árum hefur samkeppnisstaða stóriðjunnar veikst verulega. Fyrirtækin hafa þurft að takast á við sífellt þyngra regluverk sem meðal annars tengist ETS-kerfi Evrópusambandsins um losunarheimildir, kolefnisgjöldum og verndartollum á kolefnisfrekan iðnað.

En á sama tíma og Evrópusambandið leggur sífellt þyngri kvaðir á iðnað í Evrópu hefur það gert fríverslunarsamninga við lönd eins og Indland og Indónesíu, þar sem mikill vöxtur hefur verið í álframleiðslu sem byggir nær alfarið á kolaorku.

Það er því erfitt að sjá rökin…

Niðurstaðan er sú að kerfið virðist í reynd henta betur álverum í þessum löndum en þeim sem starfa í Evrópu og á Íslandi. Álver í Indlandi og Indónesíu losa sjö til tíu sinnum meira kolefni en íslensk álver sem starfa með endurnýjanlega orku.

Það er því erfitt að sjá rökin í því að veikja samkeppnishæfni þeirra fyrirtækja sem framleiða ál með einni hreinustu orku í heimi á sama tíma og innflutningur frá kolaknúnum álverum vex. Maður spyr einfaldlega: Hvaða rugl er þetta?

Auðlindir þjóðarinnar verða að skapa verðmæti

Það hlýtur að vera grundvallarverkefni stjórnvalda að tryggja að auðlindir þjóðarinnar séu nýttar með þeim hætti að þær skapi sem mest verðmæti fyrir samfélagið.

Raforkan er ein af mikilvægustu auðlindum landsins. Hún á ekki aðeins að skapa tekjur fyrir orkufyrirtæki heldur líka að tryggja samkeppnishæfni atvinnulífsins og vel launuð gjaldeyrisskapandi störf fyrir fólk í landinu.

Hér er mikilvægt að horfa á heildarmyndina.

Á síðustu fimm árum hefur Landsvirkjun til dæmis greitt um 110 milljarða króna í arð til ríkisins og um 70 milljarða í tekjuskatt, eða samtals um 180 milljarða króna. Á sama tíma hefur fyrirtækið einnig greitt niður skuldir sínar.

Þúsundir starfsmanna vinna í þessum fyrirtækjum.

Þessar tekjur verða að stórum hluta til vegna viðskipta við stóriðjuna.

Þess vegna verða stjórnvöld að gæta þess að fara ekki með gullgæsina út í móa og lóga henni með verðlagningu sem gerir fyrirtækjum ókleift að starfa áfram á Íslandi.

Byggðir landsins í húfi

Hér eru ekki aðeins hagsmunir fyrirtækja í húfi heldur samfélaga um allt land.

Á Grundartanga, á Austurlandi, á Suðurnesjum og víðar byggja þúsundir starfa beint og óbeint á stóriðjunni. Ef slík starfsemi veikist hefur það keðjuverkandi áhrif á verktaka, þjónustufyrirtæki, sveitarfélög og heimili.

Þetta er því ekki aðeins spurning um atvinnustefnu heldur einnig byggðastefnu og velferð fólks um land allt.

Atvinnuöryggi og ábyrgð verkalýðshreyfingarinnar

Þegar samkeppnishæfni stóriðjunnar veikist er það ekki aðeins spurning um rekstur fyrirtækja heldur fyrst og fremst atvinnuöryggi fólksins í landinu.

Þúsundir starfsmanna vinna í þessum fyrirtækjum og enn fleiri störf byggja óbeint á starfseminni. Fyrir fjölmörg heimili eru þessi störf undirstaða lífsafkomu og stöðugleika.

Það er því einnig hlutverk forystufólks í verkalýðshreyfingunni að standa vörð um þessi störf og tryggja að rekstrarumhverfi fyrirtækja sem skapa vel launuð gjaldeyrisskapandi störf sé áfram samkeppnishæft.

Við megum ekki vakna upp einn daginn og uppgötva að ein mikilvægasta stoð íslensks efnahagslífs hafi einfaldlega verið keyrð niður vegna skammsýni í stefnumótun.

Það væri dýrt – og óþarfa – mistök.“