Umræðan/Facebook: Marinó G. Njálsson skrifaði:
Enn eru vanskilagjöld vegna bílastæða til umræðu. Af umræðunni mætti helst halda, að eigendur smálánafyrirtækja hafi fundið sér nýja tekjulind, svo óforskömmuð er framkoma margra þeirra fyrirtækja sem standa í þessu.
Aðeins ein lausn er á þessum málum og mörgum öðrum, þar sem nánast er eins og gert er út á vafasamar rukkanir á lágum gjöldum. Ég hef lagt þetta til margoft frá hruni og vil prófa enn einu sinni:
Þegar fjárhæðir eru lágar, þá er einfaldlega bannað að leggja á vanskilagjald, innheimtugjald og hvað þetta nú allt heitir. Dráttarvextir eiga að vera skaðabætur kröfuhafa fyrir því að greiðsla dragist. Þetta er í samræmi við eina af meginreglum kröfuréttar.
Svo ég vitni í 5.gr. laga nr. 38/2001:
„Hafi gjalddagi verið fyrir fram ákveðinn er kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti sem reiknast af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi.“
Almennt er miðað við stofndaga kröfunnar.
Nú er svo komið, að mörg fyrirtæki, bæði stór og smá, sætta sig ekki við fjárhæð dráttarvaxtanna. Þau hafa því farið þá leið, nokkuð sem hófst upp úr hruni, að setja á vanskilagjald fyrirvaralaust, um leið og gjalddagi er liðinn. Oft er þessi gjalddagi nánast samdægurs og því fellur vanskilagjaldið til strax. Það fellur á sjálfvirkt og því hefur kröfuhafi ekki haft neinn kostnað af álagningu þess, né orðið fyrir tjóni sem réttlætir álagninguna. Grunnur kröfuréttar er nefnilega, að kröfuhafi hafi orðið fyrir skaða og því geti hann lagt á dráttarvexti.
Vanskilagjald vegna þess að bílastæðagjald var ekki greitt samdægurs er því ekki til að bæta skaða, heldur er það hrein og bein tekjulind. Sama á við nánast öll slík vanskilagjöld hver sem aðilinn er.
En má leggja á vanskilagjald án viðvörunar? Samkvæmt innheimtulögum má það ekki fyrr en 10 dögum eftir gjalddaga (sjá 7.gr. laga nr. 96/2008 Innheimtulög):
„Þeir sem stunda innheimtu vegna eigin starfsemi … geta sent innheimtuviðvörun skv. 1.–2. mgr. fyrir gjalddaga enda komi eigi til greiðslu innheimtuþóknunar vegna viðvörunarinnar skv. c-lið sé krafa greidd í síðasta lagi tíu dögum eftir gjalddaga.“
Vanskilagjald er ekkert annað en annað orð yfir „innheimtuþóknun“ og því er vafasamt að það megi leggja á fyrr en að 10 dögum liðnum.
Hér í gamla daga, þ.e. fyrir hrun, og víða um heim, þá voru/eru gjalddagi yfirleitt mörgum dögum eftir nýtingu þjónustu, sé hún ekki staðgreidd. Verðlagning þjónustu er síðan yfirleitt ákveðin út frá því, að ekki innheimtist fyrir alla þjónustu sem veitt er.
Í lokinn langar mig að vitna í athugasemd, sem sett var inn á Moggabloggið hjá mér við færslu frá maí 2009, þar sem ég var að fjalla um innheimtuhörku:
„Ég hef lítið fylgst með þessum málum á Íslandi undanfarin áratug eða svo, en ég veit að hér í Bandaríkjunum hvað varðar innheimtu þá er allt öðrum reglum beitt heldur en á Íslandi. Ef um eignalausa skuld er að ræða, þ.e. skuldir sem verða til vegna neyslukaupa en ekki eignakaupa sem eru þá tryggð með keyptri eign, þá eru innheimtuaðgerðir eingöngu í gegnum síma og bréf. Gjöld vegna innheimtu eru ekki lögð á, eða eru mjög takmörkuð og vextir og dráttarvextir eru ekki lagðir á. Í raun má segja að þú sért aldrei rukkaður um neitt nema höfuðstólinn..
..Hér fyrnast skuldir eftir 7 ára árangurslausa innheimtu og þá detta þær af „Credit report“ viðkomandi (stundum er misbrestur á því en yfirleitt hægt að leiðrétta það) Þetta gerir fólki kleift að komast út úr erfiðleikum og eins ef skuldir eru umdeilanlegar. Skuldir innan við 5000 dollara eru yfirleitt sendar í beina innheimtu eða skuldunautur reynir að fara með málið í svokallaðan „Small claims court“ sem sinnir eingöngu smærri innheimtumálum. Vegna kostnaðar er yfirleitt ekki fjárhagslegur ávinningur fyrir því að fara með mál fyrir dómstóla, nema auðvitað ef um stærri upphæðir er að ræða.“
Lykilatriðið hér, er að kröfuhafi ber sinn kostnað af innheimtunni og getur ekki komið honum yfir á skuldarann. Hér á landi getur kröfuhafi nánast búið til kostnað og þarf ALDREI að færa sönnur fyrir því að hann hafi orðið fyrir því tjóni sem felst í kostnaðinum. Innheimtan er því hrein tekjuöflun fyrir kröfuhafann. Árni Páll Árnason, þáverandi félagsmálaráðherra, reyndi að fyrirbyggja þetta, en bjó bara til enn öflugri tekjuöflun fyrir innheimtuaðila í staðinn. Þeir skiptu fyrirtækjum sínum upp í tvo lögaðila og sendu kröfurnar annars aðilans til innheimtu hjá hinum, sem sendi hinu sjálfinu reikning fyrir vinnu sína.
Einfaldasta leiðin til að stoppa þetta innheimtukostnaðaræði er að kröfuhafi beri sjálfur kostnað af innheimtu sinni fyrstu 6-12 mánuðina og geti það bara lagt á sannanlegan kostnað sem eftir það verður til. Einnig verður að taka fyrir það, að lágar kröfur, t.d. undir 200.000 kr., geti orðið að veðkröfum m.a. vegna árangurslauss fjárnáms. Það ætti þá líka við kröfur opinberra aðila, en því miður eru lágar, veðvarðar kröfur opinberra aðila ansi oft ástæða fyrir nauðungarsölu fasteigna.
