Það er gert með aðhaldi sem fyrri ríkisstjórnir gátu ekki sýnt, sem fyrri ríkisstjórnir gerðu aldrei. Það var halli á fjárlögum frá 2019.
Daði Már Krisrófesson fjármálaráðherra.
„Seðlabankinn fór ekki mjúkum höndum um ríkisstjórnina í gær í kjölfar vaxtahækkunar. Seðlabankinn kallar eftir meira aðhaldi, meiri stuðningi við það verkefni að ná niður verðbólgu. Í Morgunblaðinu í dag er haft eftir seðlabankastjóra, með leyfi forseta:
„Það eru náttúrlega margir fletir á ríkisfjármálum. Afgangur af ríkisfjármálum er bara einn þeirra og ekki endilega sá mikilvægasti. Það skiptir máli hvernig ríkið er fjármagnað vegna þess að ef þú skattleggur og eyðir peningunum í ríkisútgjöld, jafnvel þó að það sé ekki halli, þá örvar það hagkerfið. Þetta er eitthvað sem er kennt á grunnnámskeiðum í hagfræði.“
Tilvitnun lýkur í hæstvirtan seðlabankastjóra en ráðherrar í ríkisstjórninni, jafnvel þeir sem eru menntaðir hagfræðingar, hafa engu að síður tönnlast á því að það besta sem ríkisstjórnin geti gert til að ná niður verðbólgu og vöxtum sé að reka ríkissjóð réttum megin við núllið. Ekki núna heldur á næsta ári, árið 2027. Samt sem áður var það í sjónmáli að ná hallalausum ríkisfjármálum strax árið 2025 ef viljinn hefði verið fyrir hendi. En viljinn var ekki fyrir hendi. Vilji ríkisstjórnarinnar var að auka ríkisútgjöld í stað þess að vinna með það góða bú sem ríkisstjórnin fékk í arf frá fyrri ríkisstjórn.
Virðulegi forseti. Útlitið er ekki gott og aðstæðurnar hér núna eru ekki frýnilegar. Þess vegna er rétt að spyrja hæstv. ríkisstjórn og þar með hæstv. fjármálaráðherra: Ætlar hæstvirt ríkisstjórn bara alls ekki að hjálpa Seðlabankanum með nokkrum hætti við að ná hér niður verðbólgu?“
Þetta var Guðrún Hafsteinsdóttir. Daði Már var næstur í pontu:
„Ég vil þakka háttvirtum þingmanni Guðrúnu Hafsteinsdóttur fyrir spurninguna. Það er auðvitað rétt sem hún segir, og vitnar þar með í seðlabankastjóra, að afgangur á fjárlögum er ekki það eina sem mælir áhrif ríkissjóðs á hagkerfið. Þess vegna er grundvallaratriði að það sem þessi ríkisstjórn hefur lagt áherslu á er að auka aðhaldsstigið og laga lánsfjárjöfnuð ríkisins. Það var gert á síðasta ári, það er gert á þessu ári, það verður gert á næsta ári.
Mér þykir auðvitað mjög sérstök sú söguskýring háttvirts þingmanns að hér hafi verið dauðafæri til hallalausra fjárlaga fyrr í ljósi þess í fyrsta lagi að hún telur þau greinilega ekki eins mikilvæg og ég tel þau vera og í öðru lagi vegna þess að sú ríkisstjórn sem var hér á undan gerði ekki ráð fyrir að ná slíku hallaleysi fyrr en árið 2028.
Það er mjög sérstakt að koma hér upp núna og segja að einhvern veginn hefðu hlutirnir gengið allt öðruvísi en þau hafi gert ráð fyrir að þeir myndu ganga; það eru einhvers konar eftiráskýringar sem ég botna ekkert í. Það er áfram langsamlega mikilvægast að ríkisfjármálin styðji þá vegferð að lækka verðbólgu og vexti. Það er gert með aðhaldi sem fyrri ríkisstjórnir gátu ekki sýnt, sem fyrri ríkisstjórnir gerðu aldrei. Það var halli á fjárlögum frá 2019. Það er þess vegna ákaflega furðulegt að standa hér og hlusta á skammir yfir aðgerðum sem verið er að grípa til sem aðrir gátu ekki gripið til.“
Guðrún steig i ræðustól og svaraði fjármálaráðherra:
Það er allt í ólagi hjá þessari ríkisstjórn.
„Það er alveg sérstakt að hér kemur hæstvirtur fjármála- og efnahagsráðherra og skammast hér inn í einhverja fortíð í staðinn fyrir að svara spurningunni: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera til að ná niður verðbólgunni því að hún er ekki að gera nokkurn skapaðan hlut annað en að ýta undir verðbólguna? Ég ætla bara að benda hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra á það að aðhaldið hefur ekkert verið hjá þessari ríkisstjórn, ekkert verið. Það var meira aðhald í tíð fyrri ríkisstjórnar, mun meira.
En þetta er ekki eitt, það er allt í ólagi hjá þessari ríkisstjórn því í dag stendur til að greiða hér atkvæði um frumvarp um tengingu bóta við launavísitölu. Seðlabankastjóri hefur sagt að þetta skjóti skökku við. Þetta hjálpar ekki til. Seðlabankastjóri hefur sagt að þetta muni ýta undir verðbólguna og bætist hann í hóp nánast allra hagfræðinga landsins sem sjá ekki snilldina í þessu frumvarpi. Enn einn sérfræðingurinn sem ríkisstjórnin vill ekki hlusta á, seðlabankastjórann sjálfan. Hvernig stendur á því að það eru einungis hagfræðingar í ríkisstjórn Íslands sem finnst þetta frumvarp vera gott frumvarp?“
Þá er best að birta líka seinni ræðu Daða fjármálaráðherra:
Og koma svo hingað og skammast yfir þeim sem eru að þrífa upp eftir þig.
„Ég vil þakka háttvirtum þingmanni Guðrúnu Hafsteinsdóttur fyrir síðara innleggið. Það er alls ekki rétt að ég hafi ekki svarað spurningunni, ég svaraði henni mjög skýrt. Ríkisstjórnin hefur lagt á það megináherslu að ná jafnvægi, að laga lánsfjárjöfnuð ríkisins. Það hefur bara verið meginverkefnið og í því hafa verið stigin risastór skref. Og þegar talað er um aðhaldsstig — það er alveg makalaust að heyra háttvirtan formann Sjálfstæðisflokksins halda því fram að hér hafi verið meira aðhald þegar síðasta ríkisstjórn átti heimsmet í aðhaldsleysi á tímum Covid. Það er alveg ljóst að sá halli sem þá var skapaður er grunnurinn að því verðbólguvandamáli sem við stöndum frammi fyrir í dag. Þær aðgerðir voru of umfangsmiklar og þær stóðu of lengi. Þær stóðu inn í eitthvert mesta hagvaxtarár sem við höfum séð á síðari tímum, þvert ofan í allar kenningar um það hvernig eigi að stýra hagkerfi. Og koma svo hingað og skammast yfir þeim sem eru að þrífa upp eftir þig.“
