Þegar við horfum á þau úrræði sem til eru í dag eru þau í grunninn tvenns konar. Það er nálgunarbann í fyrsta lagi og svo brottvísun af heimili í öðru lagi.
Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra.
Alþingi: „Á undanförnum árum hefur fjöldi tilkynntra ofbeldismála aukist hér á landi. Þetta sjáum við í gögnum og skýrslum frá ríkislögreglustjóra. Tilkynningar til lögreglu um alvarlegar líkamsárásir og heimilisofbeldi eru fleiri. Lögreglan á landsvísu fékk tæplega 900 tilkynningar um heimilisofbeldi á fyrstu níu mánuðum ársins 2025, sem er um 7% hækkun frá sama tímabili árið 2024. Ef horft er á þessa mynd voru gerendur tæplega 800 talsins á þessu tímabili, 779 samanborið við 715 árið á undan, sem er um 9% aukning. Um 74% gerenda voru karlmenn og 26% konur, 20% gerenda voru börn og 32% þolenda voru börn. Tilkynningar um alvarlegt ofbeldi eru líka fleiri, þær voru 105 árið 2025 samanborið við 79 á árinu á undan, sem er líka töluverð aukning,“ sagði Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir dómsmálaráðherra á Alþingi.
…ef mál fara á annað borð fyrir dómstóla.
Þegar við horfum á þau úrræði sem til eru í dag eru þau í grunninn tvenns konar. Það er nálgunarbann í fyrsta lagi og svo brottvísun af heimili í öðru lagi. Oft er verið að beita hvoru tveggja, þetta er nýtt samhliða. Framkvæmd laga um nálgunarbann og brottvísun hefur almennt verið með þeim hætti að dómstólar hafa gert kröfu um að ef gerandi hefur ekki áður gerst sekur um brot gegn nálgunarbanni þá séu fyrst notuð vægari úrræði samkvæmt lögunum sem hefur falið í sér að lögregla geri samkomulag við geranda um að hann undirriti yfirlýsingu, þegar hann er yfirheyrður, sem felur efnislega í sér það sama og nálgunarbann eða brottvísun af heimili án þess þó að formleg ákvörðun hafi verið tekin um slíkt. Það eru uppi vísbendingar um að það hafi reynst erfitt að sanna brot gerenda gegn nálgunarbanni og jafnframt hafa afleiðingar þess að brjóta gegn nálgunarbanni oft aðeins verið skilorðsbundnar ef mál fara á annað borð fyrir dómstóla.
…að þolendur hafi ítrekað orðið fyrir hótunum eða frekara ofbeldi af hálfu geranda…
Ég er þeirrar skoðunar að dómar fyrir brot gegn nálgunarbanni eigi að vera þyngri. Þannig náum við varnaðaráhrifum umfram. Við heyrum dæmi þess að þolendur hafi ítrekað orðið fyrir hótunum eða frekara ofbeldi af hálfu geranda, jafnvel eftir að ákvörðun hefur verið tekin um að gerandinn sæti nálgunarbanni. Þetta frumvarp er, eins og ég segi, svar við því en núverandi úrræði tryggja ekki næga vernd fyrir þolendur. Breytingar á lögum eru nauðsynlegar til að bregðast við þessum veruleika.
Í þessu samhengi er ástæða til að nefna að fjöldi beiðna um nálgunarbann eða brottvísun af heimili hefur verið frekar lítill miðað við fjölda tilvika af tilkynntu heimilisofbeldi. Lögreglunni bárust 95 beiðnir um nálgunarbann eða brottvísun tengdum heimilisofbeldismálum í fyrra, 95 beiðnir um nálgunarbann en tilkynningar um heimilisofbeldi voru um 1.200, þannig að við sjáum að þessar tölur kallast mjög hraustlega á hvað þetta varðar. Ég kann ekki skýringuna á því en það getur verið vísbending um að það sé ekki traust af hálfu þolenda til þessara úrræða og þar af leiðandi sé ekki óskað eftir þeim.“
Hér má lesa alla ræðu ráðherrans.
