„Hlutfallið er aðeins 0,2% og greinilegt að úrræðið er verulega vannýtt. Þessi regla hefur þannig aldrei náð nokkurri fótfestu.“
Ásta Lóa Þórsdóttir.
Alþingi: Ásta Lóa Þórsdóttir hefur mælt fyrir lagafrumvarpi um nauðungarsölur á heimilum fólks. Þar er gert ráð fyrir að í stað nauðungaruppboða verði efnt til nauðungarsölu á frjálsmarkaði.
„Með lögum frá 1991 var gerðarþola eða gerðarbeiðanda gert heimilt að óska eftir að nauðungarsala á eign fari fram á almennum markaði en þrátt fyrir þetta ákvæði kom fram í svari dómsmálaráðuneytisins við fyrirspurn minni um nauðungarsölur á fasteign á almennum markaði að þessi heimild hefði verið lítið sem ekkert notuð. Þannig kom fram að á árunum 2013–2023 var einungis átta sinnum gefið út afsal vegna fasteigna sem seldar voru á nauðungarsölu á almennum markaði. Á sama tíu ára tímabili voru gefin út afsöl vegna 4.140 fasteigna sem seldar voru á framhaldsuppboði. Átta eignir á móti 4.140 eignum segir sína sögu. Hlutfallið er aðeins 0,2% og greinilegt að úrræðið er verulega vannýtt. Þessi regla hefur þannig aldrei náð nokkurri fótfestu,“ sagði Ásta Lóa Þórsdóttir á Alþingi.
„Ég hef persónulega reynslu af því að fara fram á sölu á almennum markaði árið 2015. Þá virtist enginn hjá sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu hafa heyrt af þessum möguleika þótt úrræðið hafi á þeim tíma þegar staðið til boða í 14 ár. Ef litið er til leiðbeiningarskyldu sýslumanns og þess að honum ber að upplýsa gerðarþola um rétt sinn er ljóst að úrbóta er þörf þegar einungis átta sölur hafa farið fram á almennum markaði á sama tíma og 4.140 uppboð á fasteign hafi átt sér stað. Það er því full þörf á að kveða fastar að í lögum um að meginreglan eigi að vera sala á almennum markaði,“ sagði Ásta Lóa.
…langt undir þágildandi fasteignamati…
„Nær tveimur áratugum síðar, árið 2010, var engu að síður gerð skýrsla um nauðungarsölur á Íslandi þar sem leitað var upplýsinga um framkvæmd nauðungarsölu. Leitað var til tveggja sýslumannsembætta, sýslumannsins á Akureyri og sýslumannsins í Reykjavík. Samkvæmt þeirri skýrslu seldust 90% allra fasteigna sem seldar voru á nauðungaruppboði í umdæmi sýslumannsins á Akureyri á árunum 2001–2009 fyrir lægra verð en sem nam fasteignamati. Yfir 60% eigna í umdæmi sýslumannsins í Reykjavík seldust á nauðungarsölu á árunum 2007–2009 á verði langt undir þágildandi fasteignamati sömu eigna.“
„Það eru því miður sláandi dæmi til þar sem eignir hafa verið seldar á uppboði og gerðarþolar borið mjög skarðan hlut frá borði. Þar má t.d. vísa í dóm Héraðsdóms Reykjavíkur þar sem fasteign var seld á uppboði á 45 millj. kr. þar sem Landsbankinn var hæstbjóðandi en einungis nokkrum dögum áður var fasteignin metin á 64,5 millj. kr. Innan við tveimur árum síðar seldist fasteignin síðan á 75,9 millj. kr. Annað dæmi er mál öryrkja í Reykjanesbæ sem komst í hámæli árið 2023. Þar varð gerðarþoli að una því að fasteign hans, sem var metin á 57 millj. kr., seldist á nauðungaruppboði fyrir 3 millj. kr., en einungis eitt boð barst í eignina. Þriðja dæmið snýr að máli úrskurðarnefndar félagsþjónustu og húsnæðismála, nr. 34/2012. Þar var samþykkt boð Íbúðalánasjóðs í fasteign á uppboð í október 2009 sem hljóðaði upp á 1 millj. kr. en sjóðurinn átti veð í fasteigninni. Nokkru síðar eða í desember 2009 var eignin metin á 9 millj. kr. og var eignin því boðin upp á einum níunda hluta af markaðsvirði. Að lokum má benda á úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 72/2021. Eftir uppboð hafði fasteignasali á vegum Íbúðalánasjóðs metið eign á 22 millj. kr. en eignin var seld sjóðnum á 5 millj. kr. Stuttu síðar seldi sjóðurinn eignina á 27 millj. kr., sem var um 5 millj. kr. meira en einhliða mat sem sjóðurinn hafði áður byggt á.“
„Helsta markmiðið með frumvarpi þessu er að við nauðungarsölu verði almenn sala á markaði meginregla í tilvikum íbúðarhúsnæðis sem jafnframt er lögheimili gerðarþola í stað þess að vera undantekning sem gerðarþoli eða gerðarbeiðandi þurfi að óska sérstaklega eftir. Með þessu er komið í veg fyrir að eignir fari á uppboð ef gerðarþoli bregst ekki nægilega hratt við og krefst þess að salan fari fram á almennum markaði eða þegar gerðarþoli er hreinlega ekki meðvitaður um rétt sinn til að krefjast sölu á almennum markaði vegna þess að fulltrúi sýslumanns hefur ekki veitt honum fullnægjandi leiðbeiningar. Óhætt er að fullyrða að þótt sala á almennum markaði heppnist ekki alltaf mun þessi breyting vafalaust leiða til þess að færri eignir seljist á verði sem nemur aðeins broti af markaðsvirði og fasteignamati eins og dæmin sýna.“
