„Eins og margar íslenskar fjölskyldur þá hefur fólk í minni fjölskyldu það sem kallað er á góðri íslensku drukkið sig í hel.“
Jón Gnarr.
Alþingi: Jón Gnarr talaði þegar rædd var þingsályktunartillaga um dánaraðstoð, þar sem Bryndís Haraldsdóttir var fyrsti flutningsmaður. Gefum Jóni orðið:
„Ég þakka háttvirtum þingmanni Bryndísi Haraldsdóttur eins og fleirum fyrir þrautseigjuna og fyrir að halda þessu mikilvæga máli til streitu. Þetta eru málefni sem ég hef fylgst með. Ég ætla að fá, með leyfi forseta, að hafa eftir gamalt íslenskt orðtak sem er að lepja dauðann úr skel. Við notum það um fólk sem er nær dauða en lífi, oft út af einhverri vannæringu eða krankleika. En það veit enginn hvaðan þetta kemur eða hverju þetta tengist.
Ég hef töluverða reynslu af dauðanum miðað við svona almennan leikmann. Ég fæddist til foreldra sem voru mjög fullorðin þegar þau eignuðust mig og þau voru yngst sinna systkina þannig að dauðinn var bara svona reglulegur gestur á heimilinu. Ég ólst upp með ömmu minni, sem var nú talsvert eldri en foreldrar mínir, og hún dó. Síðan fór ég að vinna sem bara óbreyttur starfsmaður — ég var reyndar skráður sem Sóknarkona, ég var í verkakvennafélaginu Sókn og var Sóknarkona, það stóð á launaseðlunum mínum. Ég var að vinna á Vífilsstöðum, t.d. á næturvöktum vegna þess að það er betur borgað en dagvaktir. Eitt af verkum mínum á næturvöktum var að fara um og kanna lífsmörk. Ég var í rauninni að læðast upp að sofandi fólki og tékka á því hvort það andaði. Svo gerðist það nú, sem betur fer bara sjaldan, að það var ekki,“ sagði Jón.
…er ég alls ekki að gera lítið úr þeirri líknandi meðferð…
„Ég vann líka á geðdeildunum, 33C og 32C, og kynntist mismunandi aðstæðum fólks sem var í þeim hugleiðingum að það langaði til að enda líf sitt, sá ekki ástæðu til að lifa lengur. Eins og margar íslenskar fjölskyldur þá hefur fólk í minni fjölskyldu það sem kallað er á góðri íslensku drukkið sig í hel. Það liggur fyrir að stanslaus mikil áfengisdrykkja mun fyrr eða síðar leiða til geðveiki og/eða dauða eða hvort tveggja. Mér hefur alltaf leiðst afskaplega þetta gildishlaðna orð, líknardráp, og þetta hefur verið eitt af þeim orðum sem hafa farið í taugarnar á mér. Annað viðlíka orð, spilavíti, fer líka afskaplega í taugarnar á mér. Þess vegna fagnaði ég því mjög þegar orðið dánaraðstoð kom til og það hljómar fallega í mínum huga að geta fengið aðstoð til að deyja, langi mann það, að uppfylltum einhverjum skilyrðum, einhverjum kröfum, einhverjum aðstæðum.
Með því að styðja þessa þingsályktunartillögu þá er ég alls ekki að gera lítið úr þeirri líknandi meðferð sem við erum að veita á Íslandi í dag. Ég hef líka reynslu af henni, fylgt fólki í gegnum þá líknandi meðferð og ég hef verið á fundum þar sem er tekin ákvörðun um að slökkva á tækjunum sem halda manneskju á lífi. Ég skil ekki forsendurnar sem eru fyrir þessu, eins og bara læknisfræðilegar forsendur. Ég skil ekki alveg heldur siðferðilegar forsendur og þær geta náttúrlega verið margslungnar. Það er hægt að setja upp siðferðileg dæmi þar sem getur verið erfitt að meta, t.d. eins og bara þegar árásin var gerð á tvíburaturnana, sá hryllilegi atburður, þá sá maður það að sumt fólk kaus að kasta sér út úr brennandi húsinu frekar en að bíða eftir óumflýjanlegum dauða af eldi. Og hver er ég að dæma þetta fólk? Ég hef engar forsendur til þess. Ég get ekki fyllilega sett mig í spor annars fólks og kynnst hvernig því líður eða metið hvað það finnur mikið til. Það getur það enginn.
Ég trúi því innilega að lífið sé heilagt og það er það.
Ég er alinn upp, eins og við öll, í kristinni trú og kristinni lífssýn og hún á snaran þátt í sjálfum mér. Fjölskylda mín kom að stofnun Fíladelfíusafnaðarins á Íslandi, kom að byggingu Fríkirkjunnar og Fríkirkjusöfnuðinum. Þetta var fátækt fólk sem var ekki pláss fyrir í Dómkirkjunni og vildi fá sína eigin kirkju. Ég trúi því innilega að lífið sé heilagt og það er það. Það eru þarna flókin álitaefni eins og við höfum komið inn á hérna; læknisfræðin og eiðurinn sem læknar sverja. Samt hafa komið upp vafaatriði með það og sérstaklega bendi ég t.d. á Memorial-spítalann í New Orleans eftir fellibylinn Katarínu. Það var réttað yfir læknum út af því. Þar voru læknar með fárveikt dauðvona fólk, án lyfja, voru ekki einu sinni með vatn og læknarnir gerðu það sem þeim fannst rétt að gera,“ sagði Jón Gnarr og endaði síðan ræðu sína svona:
„Það er ein meginregla — jú, jú, það eru nokkrar meginreglur. Komdu fram við aðra eins og þú vilt að þeir komi fram við þig. Kærleikurinn er öllu æðra og það er alveg rétt. Ég er John Stuart Mill maður og frelsisregla hans stendur mér alltaf nærri hjarta. Hún gengur út á það að hver einstaklingur beri aðeins ábyrgð gagnvart samfélaginu á þeim gjörðum sínum sem skaða eða geta einhvern veginn skaðað annað fólk en ekki á þeim sem varða bara einstaklinginn sjálfan. Þá er hvorki ríkinu né neinu öðru fólki leyfilegt að skerða þann rétt nema í algjörri sjálfsvörn. Þess vegna styð ég þessa þingsályktunartillögu og er meðflutningsmaður á henni.“
