Kvótakerfið sem varð að valdakerfi
Færri eiga meira og fyrir liggur að auður fjögurra fjölskyldna og eins kaupfélags með rætur í sjávarútvegi var metinn á um 500 milljarða króna fyrir tveimur árum.
Kjarnyrt / Þórður Snær Júlíusson.
Stjórn fiskveiða: Þórður Snær Júlíusson skrifaði á Kjarnyrt:
Í lok síðustu viku var birt skýrsla sem sýnir að stærstu útgerðir landsins eigi yfir 400 milljarða króna af eignum í öðrum fyrirtækjum í lok árs 2024. Þrjár stærstu útgerðirnar áttu meira en helminginn af þessum eignum og fyrir liggur að flestar þeirra féllu til á áratug. Samt er þetta brotakennd mynd. Stikkprufur sýna að eignir upp á að minnsta kosti tugi, ef ekki hundruð, milljarða króna voru ekki taldar með. Umfang samþjöppunar og fákeppni í landi þar sem ofurríkar útgerðarfjölskyldur eignast sífellt stærri sneið af samfélaginu er mun meira en skýrslan gaf til kynna. Og þá vakna upp spurningar. Fyrir hvern er þetta kerfi eiginlega? Og hvað ætlum við að gera í því?
Enginn vafi er á að staða íslensks sjávarútvegs er feikilega sterk. Hagur geirans í heild hefur vænkast um á áttunda hundrað milljarða króna hið minnsta á síðustu 17 árum á sama tíma og mikil samþjöppun hefur átt sér stað innan hans. Færri eiga meira og fyrir liggur að auður fjögurra fjölskyldna og eins kaupfélags með rætur í sjávarútvegi var metinn á um 500 milljarða króna fyrir tveimur árum. Margt benti til að þar væri um verulegt vanmat að ræða og miðað við ganginn í geiranum síðan þá hefur bæst vel við þann auð.
Þessi auður er sannarlega ekki að fara að dragast mikið saman í fyrirsjáanlegri framtíð. Við skulum til að mynda skoða Síldarvinnsluna, verðmætasta skráða útgerðarfyrirtæki landsins. Hún keypti fyrir ekki svo löngu Vísi í Grindavík fyrir á fjórða tug milljarða króna sem voru greiddar aðallega fyrir kvóta. Rekstur Síldarvinnslunnar gekk svo vel í fyrra að fyrirtækið þurfti að gefa frá sér jákvæða afkomuviðvörun og í ár er enn meiri sláttur á því.
Hagnaður á fyrsta ársfjórðungi var fimm sinnum meiri en á sama tíma í fyrra, eða 5,1 milljarður króna. Frá því að lög um breytt veiðigjöld, sem áttu samkvæmt áróðri Sjálfstæðisflokks, SFS og Morgunblaðs að setja sjávarútveg á heljarþröm, voru samþykkt á Alþingi um miðjan júlí í fyrra hefur markaðsvirði Síldarvinnslunnar aukist um 82,5 milljarða króna, eða 64,5 prósent. Það þýðir að hlutur tveggja stærstu eigendanna, Samherja og Kjálkaness (í eigu sömu fjölskyldu og á útgerðina Gjögur), sem saman eiga rúmlega 46 prósenta hlut, hefur hækkað í verði um 38 milljarða króna í virði á rúmlega tíu mánuðum.
