Villi Birgis: „Það sem hefur hrjáð íslenskt samfélag í áratugi er enn óleyst“

Umræðan: Vilhjálmur Birgisson skrifaði þessa fínu grein:

„Íslenskt samfélag er á margan hátt einstakt. Það er engum vafa undirorpið að við búum í einu besta samfélagi heims. Við höfum yfir að ráða gríðarlegum auðlindum – sjávarauðlindum, hreinni orku, hreinu vatni og náttúru sem laðar að milljónir ferðamanna á hverju ári. Samkvæmt flestum alþjóðlegum lífskjaravísum erum við í efstu sætunum.

En þrátt fyrir þetta er ekki allt í lagi, því há verðbólga, síhækkandi leiguverð og þungt vaxtastig leggjast hvað þyngst á herðar verka- og lágtekjufólks. Og það er kannski það sem er mest sláandi: við getum gert miklu betur,“ skrifar Vilhjálmur formaður Starfsgreinasambandsins.

Þetta er vítahringur – og við höfum skapað hann sjálf.

Og áfram skal haldið:

„Það sem hefur hrjáð íslenskt samfélag í áratugi er enn óleyst. Verðbólga, háir vextir og húsnæðisvandi eru ekki ný vandamál – þetta eru gömul mein sem við höfum ekki náð að uppræta. Og spurningin hlýtur að vera: hvernig stendur á því? Við erum aðeins um 400 þúsund manns. Hvers vegna getum við ekki leyst þetta? Eða að minnsta kosti komist að rót vandans?

Af hverju búum við við vaxtakjör sem eru allt að þrefalt hærri en í þeim löndum sem við berum okkur saman við? Af hverju er verðbólga hér tvöfalt hærri en víða annars staðar? Þetta eru ekki náttúrulögmál – þetta er mannanna verk.

Við höfum sett okkur skýrt verðbólgumarkmið – 2,5% markmið Seðlabanka Íslands. En hvernig eigum við að ná því markmiði þegar stjórnvöld, sveitarfélög og fyrirtæki hækka gjaldskrár og verð langt umfram það? Hvernig á að ná tökum á verðbólgu þegar nánast allir samningar í samfélaginu eru vísitölutengdir?

Staðreyndin er einföld: það gengur ekki upp.

Verðtryggingin fóðrar verðbólgudrauginn dag eftir dag – og svo furða menn sig á því að verðbólgan lækki ekki. Á sama tíma eru óverðtryggðir vextir í kringum 10%, og samt eru einhverjir hissa á því að verkalýðshreyfingin þurfi að berjast fyrir hærri launum til að fólk geti einfaldlega staðið undir húsnæðiskostnaði og lánum. Þetta er vítahringur – og við höfum skapað hann sjálf.

Auðlindirnar okkar eiga ekki bara að vera til – þær eiga að vinna fyrir samfélagið.

En við verðum líka að horfa til hins: hvernig byggjum við upp sterkara samfélag til framtíðar? Það gerum við með aukinni verðmætasköpun. Við verðum að nýta auðlindir landsins af skynsemi og ábyrgð – ekki bara til skamms tíma heldur til að skapa störf, tekjur og tækifæri fyrir fólkið í landinu,“ skrifaði Vilhjálmur og er hvergi nærri hættur.

„Auðlindirnar okkar eiga ekki bara að vera til – þær eiga að vinna fyrir samfélagið. Þær eiga að skapa störf, styrkja byggðir og tryggja að verðmæti verði til hér heima, fyrir íslenskt samfélag. Það er lykilatriði ef við ætlum að standa undir öflugu velferðarkerfi og bæta lífskjör til lengri tíma.

En þá kemur stærri spurningin: af hverju náum við ekki saman sem þjóð að laga þetta? Af hverju virðist pólitíkin fest í sífelldum átökum þar sem stjórnarandstaða gagnrýnir allt sem stjórnvöld gera – ekki endilega vegna þess að það sé rangt, heldur vegna þess að það kemur frá „hinum“? Ég vil taka það skýrt fram að þetta er ekki bundið við eina ríkisstjórn eða eina stjórnarandstöðu – þetta hefur verið mynstrið í áratugi.

Stjórnmál á Íslandi virðast stundum minna á stuðning við fótboltalið – þar sem menn vonast eftir því að andstæðingurinn klúðri víti – frekar en samvinnu um hagsmuni þjóðarinnar. En þannig virkar samfélag ekki. Við erum ekki andstæðingar. Við erum eitt lið. Að vera í stjórnmálaflokki er ekki eins og að halda með liði í ensku úrvalsdeildinni. Hagsmunir þjóðarinnar eru undir – og þeir eiga alltaf að vera ofar flokkspólitík.

Spurningin er einföld: Ætlum við að vinna saman?

En ábyrgðin liggur ekki bara hjá stjórnmálamönnum. Skattgreiðendur verða líka að gera skýlausa kröfu um að fjármunum ríkis og sveitarfélaga sé varið af skynsemi og að forgangsröðun sé eðlileg. Það getur einfaldlega ekki talist eðlilegt að stjórnsýslan – bæði hjá ríki og sveitarfélögum – sé orðin eins og við séum að reka milljónaborg. Við erum lítið samfélag og það á að vera styrkur – ekki afsökun fyrir flækjustigi og kostnaði.

Vissulega eru mismunandi áherslur milli flokka. Það er eðlilegt og nauðsynlegt í lýðræðissamfélagi. En stóra myndin hlýtur að vera sameiginleg: að ná niður verðbólgu, lækka vexti, tryggja fólki öruggt húsnæði, auka verðmætasköpun og byggja upp sterkt og réttlátt velferðarkerfi,“ skrifar Villi Birgis og endar greinina svona:

„Ef við getum ekki verið sammála um þetta – hvað þá? Kannski er kominn tími til að spyrja ekki bara hvað sé að í hagkerfinu heldur hvað sé að í nálguninni okkar. Því lausnirnar eru til staðar. Við höfum auðlindirnar, mannauðinn og stærð samfélagsins með okkur.

Spurningin er einföld: Ætlum við að vinna saman – eða halda áfram að vinna hvert gegn öðru?“