„Hvers konar „besta fiskveiðikerfi í heimi“ framleiðir lágmarksverð sem er lægra en raunverulegt verð á öllum mörkuðum sem við berum okkur saman við? Heima og úti?“
Þórólfur Júlían Dagsson.
Sjávarútvegur: Þórólfur Júlían Dagsson, stjórnarmaður í Strandveiðifélagi Íslands, skrifaði:
Núna er Verðlagsstofuverðið komið inn í myndina, og þá fyrst sést hvað er raunverulega í gangi.
Verðlagsstofuverðið er lögboðna lágmarksverðið sem stærsta útgerðin notar þegar hún selur sjálfri sér fiskinn til vinnslu. Þetta er verðið sem laun sjómannsins reiknast af.
Tekjuskattur sveitarfélaganna byggir á því. Veiðigjöld ríkisins miðast við það. Þetta er ekki tæknilegt smáatriði í einhverri verðtöflu norður á Akureyri. Þetta er gólfið sem heil atvinnugrein stendur á.
Og þegar maður leggur það gólf við hliðina á því sem fæst í Grimsby, í Færeyjum, í Noregi og á uppboðsmarkaðnum hér heima, þá blasir spurningin við.
Hvers konar „besta fiskveiðikerfi í heimi“ framleiðir lágmarksverð sem er lægra en raunverulegt verð á öllum mörkuðum sem við berum okkur saman við? Heima og úti?
Ef við værum best, þá ætti Verðlagsstofuverðið að vera hærra en markaðsverðið. Það ætti að endurspegla yfirburði, gæði, vörumerkjavinnu, virðisaukandi vinnslu, allt það sem stóra útgerðin segist alltaf vera að stunda. Það ætti að vera viðmið sem aðrir reyna að ná. Þess í stað er það gólf sem allir aðrir standa upp úr.
Þetta er ekki yfirburðakerfi. Þetta er kerfi þar sem stærstu fyrirtækin selja sjálfum sér fiskinn á broti af markaðsvirði og kalla það rekstur. Á öðrum tungumálum heitir þetta transfer pricing. Á íslensku heitir það „eigin viðskipti milli skyldra aðila“. Niðurstaðan er sú sama: laun sjómannsins lækka, skatttekjur sveitarfélagsins lækka, veiðigjöld ríkisins lækka, og hagnaðurinn flyst þangað sem honum hentar best.
Þá er spurningin: af hverju fær handhafi aflahlutdeildar sem getur ekki komið fiskinum á hærra verð en þetta, að halda þeirri hlutdeild? Á meðan strandveiðimaðurinn, smábátaútgerðin og nýliðinn, sem myndu koma sama fiski í tvöfalt eða þrefalt verð á uppboði, fá ekkert?
Hvers vegna gilda samkeppnisreglur og opin verðmyndun á öllum mörkuðum landsins nema þeim stærsta?
Ef stóra útgerðin getur aðeins skapað þriðjung af því verðmæti sem fæst á opnum mörkuðum, þá er hún ekki að gera neitt sérstakt. Hún er að eyða verðmætum. Hún er að taka fisk sem væri tvöfalt verðmeiri á uppboði og brenna helminginn af verðinu með því einu að selja hann sjálfri sér.
Ef við erum „best í fiski“, þá á það að sjást á verðinu. Annars erum við ekki best. Þá erum við bara stærst. Og það er allt annað mál.
