Gaukur Jörundsson var kjörinn fyrsti umboðsmaður Alþings. Hann naut mikillar virðingar í samfélaginu. Hann skrifaði, að beiðni sjávarútvegsráðuneytisins, álit að setningu kvótakerfisins. Skrif Gauks, sem eru frá árinu 1983, eru stimpluð sem trúnaðarmál. Þarna var í raun búið að ákveða að efna til kvótakerfisins. Lögspekingurinn Gaukur taldi það ekki standast þágildandi lög.
Þegar þarna er var Halldór Ásgrímsson var sjávarútvegsráðherra og Steingrímur Hermannsson forsætisráðherra.
Álit Gauks Jörundssonar fer hér á eftir:
„Sjávarútvegsráðuneytið hefur óskað eftir áliti mínu á því, hvort heimilt sé, að óbreyttum lögum, að koma þeirri skipan á veiðar með reknetum. Sem greinir í bréfi Landssambands íslenskra útgvegsmanna frá 27. maí 1983. Í bréfinu er gerð tillaga um, að hverju skipi verði úthlutað ákveðnum kvóta, sem að meginstefnu til byggist á meðalafla skipsins síðast liðin 3 ár.
Samkvæmt lögum nr. 81/1976 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands hefur sjávarútvegsráðherra almennt ekki heimild til að ákveða veiðitakmarkanir af því tagi, sem að ofan er lýst. Hann getur bannað ákveðin veiðarfæri á tilteknum svæðum sbr., einkum 5. – 7. gr., og ákveðið hámark þess afla, sem veiða má af tiltekinni fisktegund á tilgreindum tímabili, sbr. 10. gr. Verður ekki talið, að þessi ákvæði feli í sér viðhlítandi heimild til að skipta afla með skipum á þann hátt, sem er til umræðu.
Þá kemur aðeins til athugunar, hvort sjávarútvegsráðherra sé heimilt í skjóli 14. gr. laga nr. 31/1976 að ákveða kvóta veiðiskipa með umræddum hætti. Í 1. mgr. 14. gr. er ráðherra heimilað að ákveða, að veiðar tiltekinna tegunda skuli háðar leyfum og að binda leyfin „skilyrðum, sem nauðsynleg þykja.“ Síðan segir í 2. mgr. 14. gr.:
„Ráðherra getur einnig í reglugerð, að aðrar veiðar í tiltekin veiðarfæri skuli háðar sérstökum eða almennum leyfum.“
Samkvæmt framangreindu ákvæði 2. mgr. 14. gr. getur ráðherra áskilið í reglugerð, að veiðar í reknet skuli háðar leyfi, og einnig verður að líta svo á, að hann geti á sama hátt og greinir i 1. mgr. 14. gr. laga bundið slík leyfi „þeim skilyrðum, sem nauðsynleg þykja.“ Samkvæmt ummælum í greinargerð fyrir frumv. til laga nr. 81/1976 miðar leyfakerfi 14. gr. fyrst og fremst að því að tryggja nauðsynlegt aðhald og eftirlit, að því er varðar veiða og veiðarfæri, er hætta getur stafað af. Kvótakefi það, sem hér er til umræðu, felur i sér verulega breytingu á stjórnum og takmörkun veiða frá því sem verið hefur. Það víkur og eðli sínu samkvæmt frá þeim heimildum, sem sjávarútvegsráðherra eru veittar berum orðum í lögum til að stjórna veiðum og takmarka þær. Að mínum dómi fæst ekki staðist, að ákvörðun kvóta með umræddum hætti verði tekiní formi skilyrða fyrir leyfum samkv. 14 gr. Á grundvelli 14. gr. verður naumast gengið lengra en að ákveða almennt hámark afla á skip, þegar unnt er að sýna fram á sérstaka nauðsyn þess.
Jafnfram að er niðurstaða mín sú, að lagaheimild bresti til að koma þeirri skipan á veiðar með reknetum, er greinir i fyrrgreindu bréfi Landssambands íslenskra útvegsmanna frá 27. maí 1983.“
