Stjórnmál:
Jóhann Þorvarðarson skrifar:
Þegar þjóðin taldi sig loks lausa við Bjarna Ben þá mætti hann í fjölmiðla í fyrra til að láta vita að hann hafi keypt sér nýjan bíl. Svona eins og um þjóðþrifamál væri að ræða. Á sama ári keyptu þúsundir Íslendinga sér nýjan bíl, en einhvern veginn tókst þeim öllum að komast hjá því að senda frá sér tilkynningu til fjölmiðla um bílakaupin.
Maður hélt að þetta væri fráhvarfseinkenni eftir langa valdatíð og því tilbúinn að fyrirgefa honum frumhlaupið að ónáða mann með slíkum óþarfa. En það var ekki svo. Alls ekki. Þetta var ekki óðagot eða fráhvarf af hálfu Bjarna. Hann saknaði kastljóssins.
Þá slitnaði ekki
þráðurinn á
milli þeirra.
Nú er hann tekinn við sem framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins. Þar með verður hann allt um liggjandi í kjaraviðræðum. Hans fyrsta verk var að stofna til ástarsambands með meintum verkalýðsleiðtoga honum Vilhjálmi Birgissyni. Alveg eins og hann gerði þegar hann myndaði ríkisstjórn með Katrínu Jakobsdóttur og Framsókn. Þá slitnaði ekki þráðurinn á milli þeirra.
Ástardúett Bjarna og Katrínar tókst að reka þjóðarbúið í stöðnun og hygla þeim efnameiri. Hagvöxtur á mann var lágur að jafnaði alla stjórnartíð þeirra samkvæmt tölum Hagstofunnar.
Flest verður til vandræða í höndunum á Bjarna vegna þess að hann skortir tilhlýðilega hæfni, skapgerð og siðferðiskennd . Og hann nýtur ekki víðtæks trausts. Hans helsta afrek er að hafa náð að rústa Vinstri grænum með svo eftirminnilegum hætti að grænir eiga ekki lengur mann á þingi um leið og Framsóknarflokkurinn varð dvergvaxinn.
Bjarni er sannur handarbakssmiður. Þess vegna skulum við rifja upp nokkkur önnur mál frá ferli Bjarna, en þau sýna svart á hvítu að hann er ekki rétti maðurinn til að leiða kjaraviðræður fyrir hönd atvinnulífsins. Ekki frekar en Halldór Benjamín Þorbergsson var:
1. Panama-skjölin / aflandsfélagið Falson & Co. (2016)
Panama-skjölin leiddu í ljós að Bjarni hafði tengsl við aflandsfélagið Falson & Co. á Seychelles-eyjum. Hann sagði að félagið hefði verið stofnað vegna fasteignaverkefnis í Dúbaí og að eignarhaldið hefði verið tilkynnt íslenskum skattyfirvöldum. Málið vakti þó mikla gagnrýni þar sem hann var fjármálaráðherra á sama tíma og umræða um skattaskjól og gagnsæi stóð sem hæst.
2. Uppreist æru-málið sem felldi ríkisstjórnina (2017)
Faðir Bjarna, Benedikt Sveinsson, skrifaði meðmælabréf fyrir mann sem hafði verið dæmdur fyrir alvarleg kynferðisbrot gegn stjúpdóttur sinni. Þegar kom í ljós að forsætisráðherrann Bjarni vissi af málinu áður en það varð opinbert og að samstarfsflokkar töldu upplýsingum hafa verið haldið frá sér, sprakk ríkisstjórnin. Málið varð eitt stærsta pólitíska áfall Bjarna og leiddi til þingkosninga.
3. Íslandsbankasalan (2022-2023)
Sala á 22,5% hlut ríkisins í Íslandsbanka varð mjög umdeild. Gagnrýnt var að gagnsæi hafi skort, val á kaupendum hafi verið ábótavant, að faðir Bjarna væri meða kaupenda og mögulegir hagsmunaárekstrar.
Niðurstaða Umboðsmanns Alþingis í áliti 5. október 2023 var að Bjarni Benediktsson, þá fjármála- og efnahagsráðherra, hefði verið vanhæfur þegar hann samþykkti tillögu um sölu á þessum eignarhluta ríkisins í Íslandsbanka í mars 2022, þar sem einkahlutafélag föður hans var meðal kaupenda í útboðinu.
Umboðsmaður gagnrýndi jafnframt stjórnsýsluna í kringum málið og taldi að afstaða til hæfis hefði átt að liggja skýrar fyrir í undirbúningsgögnum. Hann sagði annmarka á meðferð málsins hafa skapað hættu á að grafið yrði undan trausti almennings á ráðstöfun ríkisins.
Bjarni hætti í kjölfarið sem fjármálaráðherra og tók við utanríkisráðuneytinu.
4. Ritstjóramálið – Þorvaldar Gylfasonar (2019)
Þorvaldi Gylfasyni var boðið að verða ritstjóri norræna hagfræðitímaritsins Nordic Economic Policy Review. Íslenska fjármálaráðuneytið lagðist gegn ráðningunni og ekkert varð úr henni, en hún hefði fært Íslandi jákvæða ímynd. Síðar staðfesti Bjarni Benediktsson, þá fjármálaráðherra, að andstaðan endurspeglaði vilja hans og að hann hefði hvorki viljað tilnefna né samþykkja Þorvald Gylfason í starfið.
5. Ásmundarsalarmálið / grímumálið (2020)
Ásmundarsalarmálið, oft kallað grímumálið, varð eitt umdeildasta pólitíska mál COVID-tímans. Bjarni Benediktsson var myndaður á fjölmennri samkomu í Ásmundarsal á Þorláksmessu 2020 á sama tíma og almenningur bjó við strangar sóttvarnatakmarkanir og reglur. Málinu lauk með því að hann greiddi sekt fyrir sóttvarnabrot. Málið skaðaði trúverðugleika stjórnvalda verulega og varð tákn um það þegar þeir sem settu reglurnar fylgdu þeim ekki sjálfir. Lögreglan og dómsmálaráðherra blandaðist í málið, en sagt var frá því í fjölmiðlum að dómsmálaráðherra hafi hringt í tiltekið lögregluembætti á jóladag og spurst fyrir um stöðu þess. Í umræðunni var því haldið fram að símtalið hafi verið íhlutun í störf lögreglunnar.
6. Tenging við umræðu um Samherja / Fishrot / Namibía
Nafn Bjarna kom upp í umræðum í tengslum við Samherjamálið í Namibíu vegna stöðu hans sem leiðtoga Sjálfstæðisflokksins og ráðherra, en engar opinberar niðurstöður hafa sýnt fram á að hann hafi verið sakaður um eða ákærður fyrir spillingu í Fishrot-málinu sjálfu. Málið skaðaði þó pólitískt umhverfi ríkisstjórnarinnar og jók umræðu um tengsl stjórnmála og stórfyrirtækja.
7. BNT / N1 málið (fyrir 2008)
Bjarni Benediktsson sat í forystu fyrirtækja á borð við BNT og N1 á árunum fyrir bankahrunið. BNT varð síðar gjaldþrota og starfsemi félagsins fór í þrotameðferð í kjölfar hrunsins, á meðan N1 lenti í verulegum fjárhagsvanda. Gagnrýnt hefur verið að þrátt fyrir náin tengsl við viðskiptasamsteypur sem urðu illa úti í hruninu hafi Bjarni síðar orðið einn valdamesti stjórnmálamaður landsins. Engin opinber rannsókn hefur komist að þeirri niðurstöðu að Bjarni bæri persónulega ábyrgð á ólögmætri háttsemi hjá þessum fyrirtækjum.
8. Sjóður 9 málið hjá Glitni (2008)
Samkvæmt frétt RÚV frá 6. október 2017 seldi Bjarni Benediktsson allar eignir sínar í Sjóði 9 dagana 2. til 6. október 2008, skömmu áður en neyðarlögin voru sett og bankakerfið féll í hruninu. Þar segir að hann hafi selt fyrir rúmlega 50 milljónir króna og að þetta hafi verið allar eignir hans í sjóðnum. Einnig greindu The Guardian, Stundin og Reykjavík Media frá því að hann hefði losað allar eignir sínar úr sjóðnum rétt fyrir hrunið. Jafnframt kom fram í þeirri umfjöllun að engar sannanir hefðu fundist fyrir því að hann hefði brotið lög.
Umfjallanir töldu þetta vekja spurningar um forréttindastöðu og aðgang að betri upplýsingum en almenningur hafði, sérstaklega þar sem margir aðrir fjárfestar sátu eftir með mikið tap. Ekki hefur þó verið sýnt fram á með opinberum niðurstöðum að um ólögmæt innherjaviðskipti eða sérmeðferð hafi verið að ræða.
9. Lindarhvollsmálið (2016 – 2023)
Lindarhvollarmálið snýst um ríkisfélagið Lindarhvoll ehf., sem var sett á fót af fjármálaráðuneytinu til að selja eignir sem ríkið fékk í hendur eftir uppgjör bankahrunsins.
Málið varð umdeilt vegna ásakana um að sumar eignir hefðu verið seldar á undirverði, að vel tengdir kaupendur hefðu notið forskots og að ferlið hefði skort gagnsæi. Harðasta gagnrýnin snerist þó að leyndinni í kringum starfsemina og tregðu stjórnvalda við að birta gögn og upplýsingar um sölurnar.
Sigurður Þórðarson, settur ríkisendurskoðandi, gerði ítarlega úttekt á málinu og taldi að ýmsum spurningum um söluferlið og upplýsingagjöf hefði ekki verið svarað. Greinargerð hans var ekki birt árum saman, sem varð sjálft stórt deilumál. Gagnrýnendur töldu að reynt hefði verið að draga úr vægi athugasemda hans með annarri og mun mildari skýrslugerð.
Tengingin við Bjarna Benediktsson er sú að hann var fjármálaráðherra þegar Lindarhvoll ehf. var stofnað og starfaði. Andstæðingar hans hafa litið á málið sem dæmi um vildarvinaaðstöðu og skort á gagnsæi í meðferð ríkiseigna. Hins vegar hefur ekki verið sýnt fram á með endanlegri opinberri niðurstöðu að Bjarni hafi sjálfur gerst sekur um ólögmæta háttsemi eða fyrirskipað sölu eigna til vina sinna.
Með þennan feril að baki þá töldu stjórmarmenn Samtaka atvinnulífsins það við hæfi að gera Bjarna Benediktsson að framkvæmdastjóra samtakanna og andlit þess í öllum kjaraviðræðum. Ég er handviss að þessi ráðstöfun eða ráðning muni ekki reynast farsæl. Hvorki fyrir fyrirtækin né þjóðfélagið. Hans tími í forystu er einfaldlega liðinn.
