Staðreyndirnar um íslenska kjarasamningsmódelið eru m.a. þessar: Samið er af hinu opinbera við stétta-systkin þeirra í opinberu félögunum, meira og minna allt Íslendinga, um verulegar umframhækkanir.
Sólveig Anna Jónsdóttir.
Umræðan/Facebook: Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar, skrifaði:
„Þórður Snær Júlíusson sem áður var með þann góða miðil Kjarnann (þar birtist m.a. ágætlega áhugaverður greinaflokkur, þó ég segir sjálf frá, eftir mig um stöðu og vandamál íslenskrar verkalýðshreyfingar), skrifar nú reglulega úrskýringa/varnar/áróðurspistla fyrir stjórnvöld, sem ég skoða stundum. Í þeim nýjasta fer hann yfir „ótrúlega áhugavert“ minnisblað lagt fram á fundi Þjóðhagsráðs í síðustu viku. Þar kemur fram það sem Þórður kallar áfellisdóm yfir hagstjórn fyrri ríkisstjórnar, að hagvöxtur frá árinu 2018 á mann hefur enginn verið. Þórður rekur að núverandi stjórnvöld hafi og séu að ráðast í metnaðarfullar og nauðsynlegar umbætur í efnahagslífinu til að rjúfa þessa stöðnun; hagræða, lækka skuldir, móta atvinnustefnu, auka verðmætasköpun, loka skattaglufum og tryggja að hagvöxtur verði drifinn áfram af vel launuðum störfum – ekki með því að flytja inn ódýrt vinnuafli – svoleiðs hagvöxtur „er ekki sjálfbær og hefur haft mikil, og alvarleg, neikvæð hliðaráhrif á önnur svið samfélagsins. Á húsnæðismarkað. Á heilbrigðiskerfið. Á skólana okkar, samgöngur, löggæslu og aðra innviði. Það er ekki ályktun, heldur staðreynd“.
Þórður segir ekki í pistli sínum frá öðru gagni sem lagt var fram á fundi Þjóðhagsráð, en það er kynning um launaþróun á landinu. Ég var ekki á fundi ráðsins (slíkan fund hef ég aðeins einu sinni setið – þegar ég tróð mér á hann með því að taka frekjukast í kjölfar þess að ég frétti að kynna ætti ráðinu nýja kjarasamninga við kennara, samninga sem hljóðuðu upp á miklu hærri hækkanir en samið hafði verið um af mér og félögum mínum í breiðfylkingunni – fund sem ég taldi mig þessvegna eiga heimtingu á að sækja fyrst fjalla ætti um þau svik sem framin höfðu verið á okkur þegar hið opinbera ákvað að aðeins verkafólk á almenna markaðnum ætti að reyna að ná niður verðbólgu og vöxtum – hinir ættu að fá það sem þeir vildu), en þar sem ég er annar varaforseti ASÍ fæ ég náðasamlegast að sjá í það minnsta sum þau gögn sem fjallað er um hjá ráðinu.
Kynningin sem Þórður talar ekki um hefst á nokkrum orðum um svokallað launaskrið – en það er þegar laun hækka umfram það sem samið er um í kjarasamningum, sérstaklega stórum miðlægum samningum eins og við reynum að gera hér á Íslandi. Í kynningunni kemur fram að það eru launahækkanir opinberra starfsmanna sem móta nýlega launaþróun. Mælingar á háum prósentuhækkunum launa hjá hinu opinbera skýrast vissulega að einhverju leiti af því að samið var seinna við m.a. kennara en fólkið á almenna markaðnum og þessvegna komu t.d. þrjár hækkanir hjá kennurum innan einnar ársmælingar (2025), en þær skýrast þó fyrst og fremst af því að opinberir viðsemjendur hækkuðu laun verulega umfram það sem samið var um á almenna markaðnum af verkalýðsfélögum verkafólks. Staðreyndirnar um íslenska kjarasamningsmódelið eru m.a. þessar: Samið er af hinu opinbera við stétta-systkin þeirra í opinberu félögunum, meira og minna allt Íslendinga, um verulegar umframhækkanir, ásamt öllu öðru sem samið er um þar, eins og styttingu vinnuvikunnar, 30 daga orlof, uppsagnarvernd og mjög ríkulegan veikindarétt (Þetta köllum við sem semjum fyrir verkafólk að semja við sjálfa sig – ræðan sem ég held alltaf fyrir allar samninganefndir Eflingar er sú um þá staðreynd að við, ólíkt þeim sem ofar eru í efnahagslegu stigveldi semjum EKKI við okkur sjálf – heldur mætum viðsemjendum, sama hvort um almenna eða opinbera markaðinn er að ræða, sem hafa það sem sitt helsta markmið að halda launum okkar niðri sem og réttindum – þar er engin vond innflutt stéttskipting á ferðinni, heldur bara sú sem er jafn þjóðleg og sviðakjamminn.).
Í umræddri/óræddri kynningu kemur líka fram að helsti drifkraftur hagvaxtar er vöxtur einkaneyslu – einkaneyslu sem er augljóslega knúin áfram með verulegum umfram hækkunum til hærri launaðra hópa – á opinbera markaðnum en auðvitað líka á þeim almenna – þar sem að launaviðtöl tíðkast hjá betur settri millistétt sem er því ekki bundin af því sem samið eru um í kjarasamningum – ólíkt láglaunafólkinu á taxtalaununum – þar gildir reglan you get what you get and you don’t make a fuss.
Þórður vill halda því fram að gott sé að hægt hafi á efnahagsumsvifum á landinu – það má vel vera að það sé rétt. Ég er ekki hagfræðingur – kannski er það rosalega gott að við séum í efnahagslegri kólnun, um leið og við erum föst í hárri verðbólgu, með gríðarlega háa vexti, vaxandi atvinnuleysi og stórkostleg vandamál á húsnæðismarkaði. Kannski er það bara menntunarskortur minn ásamt exel-vankunnáttu sem gerir það að verkum að mér finnst hvorki hughreystandi né hressandi að horfast í augu við þetta alltsaman. Og kannski eru það líka ástæðurnar fyrir því að það er frekar erfitt fyrir mig að skilja hvernig stjórnvöld eru, eins og Þórður Snær heldur fram, að berjast hinni göfugu baráttu gegn stéttskiptingu á landinu.
Nú er það ekki ályktun, heldur staðreynd úr íslensku efnahagslífi að laun hópa sem innihalda nær aðeins fólk með íslenskt ríkisfang hafa hækkað mjög mikið, en á sama tíma er atvinnuleysi að vaxa hratt – en aðeins hjá aðfluttu vinnuafli. Ég get ekki betur séð en að fátt, ef nokkuð, bendi til þess að planið vegna þessarar alvarlegu afleiðingar stéttskiptingar á landinu sé annað en það sem ríkisstjórnin vinnur nú að – að stytta verulega atvinnuleysisbóta-tímann, úr 30 mánuðum í 18, og til viðbótar við það útbúa atvinnuleysisbótakerfið, um leið og atvinnuleysi fer vaxandi hjá innflytjendum (fátækt þar fer líka vaxandi, sjá skýrslu frá í september 2025, um stöðu fólks af erlendum uppruna, á síðu Stjórnarráðsins) þannig að ávinnslutími réttinda fari úr þremur mánuðum í a.m.k 12 mánuði (mögulega er þetta það sem er af stjórnvöldum kallað „Að hvetja fólk til virkni“ – virkni sem virðist fyrst og fremst snúast um að taka annað hvort rútu útá Keflavíkurflugvöll eða standa í matarúthlutuna-biðröðinni hjá Hjálparstarfi kirkjunnar.).
Áður en við sáum með svo ofsabjörtum hætti í atvinnuleysistölum hvernig stéttskipting samtímans birtist – stéttskipting m.a. útbúin með atvinnumódeli Evrópusambandsins þar sem að verkafólk á að gera sér lítið fyrir og flytjast tíðum búferlaflutningum til að eltast við verkamannastörf, meðan að millistéttin fær lága vexti og baguette – sagði forsætisráðherra að á tímum fyrri ríkisstjórnar hefði stéttaskiptingin verið flutt hér inn, með því að leggja áherslu á láglaunastörf. Ég hef verið að mörgu leiti sammála þessum orðum Kristrúnar – og vonast eftir aðgerðum sem tækju á vandamálinu. En ég viðurkenni að ég vonaðist eftir öðrum aðgerðum en þessum – og ef þetta er planið getur þá einhver útskýrt fyrir mér hver munurinn er á útlendingastefnu núverandi stjórnvalda og þeirrar sem heyrist hjá þeim sem Þórður Snær kallar „krónprins fjarhægrisins“? Mér líður núna eins og munurinn sé kannski á endanum bara framreiðslan á orðasalatinu – og það hvort að notast er við parmesan eða skólaost.
Það er vissulega hægt að ná árangri í að laga stéttaskiptingu með því að útbúa „snemmtæka íhlutun“ á vinnumarkaði, íhlutun sem felst í því að búa til „fjárhagslega hvata“ fólgna í því að borga fólki ekki atvinnuleysisbætur og fá það með því til að flytja úr landi – en maður hefði kannski haldið að það væri ekki sú nálgun sem göfugir sósíaldemókratar ætluðu sér að nota. En hvað veit ég – ég er hvorki hag- né stjórnmálafræðingur – bara miðaldra ómenntuð kelling útí bæ – sem ekki er boðið að koma á fundi Þjóðhagsráðs – en fæ þó það öfundsverða (hehehe…) hlutverk, ásamt félögum mínum í stétt verkafólks, að bera ábyrgð á efnahaglegum stöðugleika og leggja upp með plan um að lækka verðbólgu og vexti, til þess eins að sjá það plan barið sundur og saman með sleggju íslenskrar valdastéttar, til skiptis í höndunum á prinsum auðvaldsins eða gáfnaljósum kratanna – sleggju sem ávallt, sama hver á henni heldur, ber heitið „Ákaflega björt framtíð með aukinni velferð byggðri á raunverulegum vexti“.
