Þórólfur Dan Dagsson félagi í Strandveiðifélagi Íslands:
Spurningin er hver fær arðinn af auðlindinni. Þeir fáu sem nýta hana eða þjóðin sem á hana samkvæmt lögum?
„Í hvert einasta sinn sem þjóðin ræðir um að fá sanngjarnt gjald fyrir fiskinn, eða að sjá samninginn fyrir inngöngu í ESB, þá kemur sama platan í spilarann hjá SFS. Útlendingarnir munu eignast auðlindina. Hækkið þið veiðigjöldin eða gangið í ESB þá veikjast fyrirtækin og fiskurinn endar í erlendum höndum. Þjóðin á að hræðast og þegja.
Ég ætla að segja ykkur svolítið.
Þessi hræðsluáróður er ekki bara ódýr. Hann er ósannur.
Og hver segir okkur þetta? SFS sjálft.
Útlendingarnir sem SFS vara við eru ekki á leiðinni. Þeir eru löngu komnir. Þeir komu inn um dyrnar sem greinin sjálf opnaði fyrir þeim. Og SFS fagnaði.
Norðmenn eiga firðina okkar
Skoðum staðreyndirnar. Laxeldið í fjörðunum okkar er að stórum hluta í eigu norskra stórfyrirtækja. SalMar á meirihlutann í Arnarlaxi. MOWI stærsta laxeldisfyrirtæki heims á meirihlutann í Arctic Fish. Måsøval er stærsti eigandinn í Icefish Farm. Í eigendahópnum eru líka erlendir bankar og sjóðir eins og J.P. Morgan.
Og hver segir okkur þetta? SFS sjálft. Þetta stendur á heimasíðu samtakanna. Þar er meira að segja bætt við að erlend fjárfesting sé forsenda þess að greinin hafi vaxið og muni vaxa. Lesið þetta aftur. Sömu samtök og hræða þjóðina með útlendingum í veiðigjaldaumræðunni og umræðuni um ESB segja á eigin heimasíðu að erlent fjármagn sé forsenda vaxtar.
Útlendingurinn er sem sagt ógn þegar þjóðin vill fá sitt. En hann er blessun þegar hann fjármagnar sjókvíar félagsmanna. Þetta heitir hentistefna. Og hún er blaut tuska framan í hvern einasta Íslending sem stóð í þorskastríðunum.
Enginn fylgist með neinu
Ég þekki þennan leik úr strandveiðikerfinu.
Svo er það glufan sem enginn vill tala um. Lögin frá 1991 banna beina erlenda fjárfestingu í veiðum og vinnslu. Gott og vel. En lögin leyfa óbeint eignarhald í gegnum íslensk félög. Og hver fylgist með því hversu stórt það óbeina eignarhald er orðið? Enginn.
Þetta er ekki mín fullyrðing. Þegar spurt var um þetta á Alþingi árið 2020 var svar ráðherra skýrt. Það er hvorki fylgst með óbeinu eignarhaldi erlendra aðila í sjávarútvegi né haldnar um það upplýsingar.
Hugsið ykkur. Ríkið veit ekki hversu mikið útlendingar eiga í raun í íslenskum sjávarútvegi þegar horft er í gegnum eignarhaldsfélögin, bankana og sjóðina. Fullyrðingin um að greinin sé alfarið í íslenskum höndum er ekki staðreynd. Hún er trúaratriði. Enginn hefur talið.
Ég þekki þennan leik úr strandveiðikerfinu. Þar hef ég bent á hvernig menn skrá eignarhald á pappír til að líta löglega út á meðan raunveruleikinn er allt annar. Sama hugsun. Sama aðferð. Pappírinn segir eitt og peningarnir segja annað.
Fjármagnið spyr ekki um vegabréf
Og tölum svo um fjármögnunina.
Skipin eru smíðuð erlendis fyrir erlent lánsfé. Vinnslutæknin er keypt erlendis frá. Afurðirnar eru seldar á erlendum mörkuðum í erlendri mynt. Erlendir kröfuhafar hafa átt veð í íslenskum sjávarútvegi áratugum saman. Sá sem á kröfuna á takið á fyrirtækinu. Það skiptir engu máli hvaða þjóðerni stendur á hlutabréfunum.
Þær eru vopn í kjarabaráttu stórútgerðarinnar gegn eigin þjóð.
Svo má ekki gleyma því að stærstu íslensku útgerðirnar eru sjálfar stórtækir fjárfestar í útgerð annarra þjóða. Þær eiga og reka veiðar og vinnslur víða um heim. Íslensk stórútgerð hefur aldrei kvartað undan því að fá að vera útlendingurinn í annarra manna lögsögu. En heima á Íslandi á þjóðin að skjálfa af hræðslu við útlendinga.
Grýlan á að þagga niður í þjóðinni
Hvers vegna er þessi grýla dregin fram aftur og aftur? Svarið er einfalt. Hún virkar. Fátt fer verr í Íslendinga en tilhugsunin um að útlendingar eignist fiskinn í sjónum. Þess vegna er henni veifað í hvert sinn sem rætt er um að þjóðin fái eðlilegan arð af eigin auðlind. Þetta er ekki málefnaleg umræða. Þetta er hræðslustjórnun.
Ef erlent eignarhald væri sú tilvistarógn sem SFS lætur í veðri vaka þá hefðu samtökin ekki setið hjá á meðan norsk stórfyrirtæki eignuðust meirihlutann í eldinu. Þá hefðu þau krafist eftirlits með óbeinu eignarhaldi í útgerðinni. Þau gerðu hvorugt. Vegna þess að áhyggjurnar eru ekki raunverulegar. Þær eru vopn í kjarabaráttu stórútgerðarinnar gegn eigin þjóð.
Spurningin er ekki hvort útlendingar komi að íslenskum sjávarútvegi? Þeir eru komnir. Með vitund og velþóknun greinarinnar sjálfrar. Spurningin er hver fær arðinn af auðlindinni. Þeir fáu sem nýta hana eða þjóðin sem á hana samkvæmt lögum.
Á meðan við erum látin hræðast ímyndaða útlendinga á leiðinni ræðum við ekki raunverulega skiptingu á raunverulegum arði. Það er nefnilega tilgangurinn. Komið með efnisleg rök ef þið hafið þau. Annars tala staðreyndirnar sínu máli.“
