Magnús Guðbergsson skrifaði:
„Hér er upprunalega trúnaðarskjalið á milli aðila.
Hvaða ályktun má draga af þvi?
Var kvótakerfið reist á ólögmætum grunni?
Í fjóra áratugi hefur þjóðinni verið sagt að kvótakerfið sé óumflýjanlegt, lögmætt og ósnertanlegt. En hver var raunverulegur lagagrunnur þess þegar fyrstu aflaheimildunum var úthlutað?
Við höfum nú undir höndum álitsgerð Gauks Jörundssonar frá 28. júlí 1983. Sama Gauks og síðar varð dómari við Mannréttindadómstól Evrópu. Niðurstaða hans var skýr: lagaheimild skorti til þeirrar framkvæmdar sem stjórnvöld ætluðu að beita við úthlutun aflaheimilda.
Þá vaknar spurning sem enginn virðist vilja svara.
Ef stjórnvöld höfðu lagaheimild, hvers vegna þurfti þá Alþingi að setja ný lög síðar sama ár?
Svarið liggur augljóslega í því að lagaheimildina vantaði. Ný lög voru ekki sett af tilviljun heldur vegna þess að eldri lög stóðu ekki undir þeirri framkvæmd sem verið var að undirbúa.
Þrátt fyrir það þróaðist þessi framkvæmd yfir í eitt stærsta eignatilfærslukerfi Íslandssögunnar. Veiðiréttur í auðlind þjóðarinnar var úthlutaður endurgjaldslaust og breyttist síðar í framseljanleg verðmæti sem hægt var að selja, kaupa og veðsetja fyrir hundruð milljarða króna.
En hvernig getur það staðist?
Hvernig getur einkaaðili veðsett rétt sem byggir á auðlind í eigu þjóðarinnar? Hvernig geta bankar tekið veð í réttindum sem ríkið getur samkvæmt lögum breytt eða afturkallað? Og hvernig gat tímabundinn veiðiréttur orðið að varanlegu fjárhagslegu afli í höndum fárra?
Í grunninn er þetta spurning um réttarríkið.
Stjórnvöld mega ekki ráðstafa verðmætum þjóðarinnar nema með skýrri lagaheimild. Þau geta heldur ekki búið til einkaeign úr sameiginlegri auðlind án þess að þjóðin samþykki það með skýrum hætti.
Það er einnig grundvallarregla að ríkið getur ekki framselt eignarrétt sinn að þjóðareign án lagastoðar. Veiðiréttur er nýtingarréttur, ekki eignarréttur að auðlindinni sjálfri. Því vakna alvarlegar spurningar þegar slík réttindi verða í reynd veðhæf og ganga kaupum og sölum eins og um einkaeign sé að ræða.
Í fjörutíu ár hefur þjóðin verið beðin um að líta undan. En skjölin segja aðra sögu. Þau sýna að þegar fyrstu skrefin voru stigin taldi einn fremsti lögfræðingur landsins að lagaheimild skorti.
- Þjóðin á skilið svör.
- Var lagastoðin í upphafi nægileg?
- Ef svo var, hvers vegna þurfti ný lög?
Og ef hún var það ekki, á hvaða grunni voru fyrstu verðmætin sem síðar urðu að milljarðaauði í höndum fárra byggð?
Þetta eru ekki spurningar um fortíðina eina. Þetta eru spurningar um réttlæti, jafnræði og það hvort auðlind þjóðarinnar eigi að þjóna allri þjóðinni eða áfram vera grunnur að forréttindum fárra sem einkabanki komandi kynslóðum þeirra.“
