Þórólfur Júlían Dagsson, stjórnarformaður Strandveiðifélags Íslands, skrifaði:
Fjörutíu og þrjú ár. Enn engin gögn.
Á meðan er hver einasti smáfiskur sem berst á land af strandveiðibáti veginn, talinn og settur inn í stofnmatið. Og komi of mikið af honum er svæðinu lokað samdægurs.
„Strandveiðar byrjuðu 4. maí. Þeim lýkur núna í ágúst. Svo er vertíðin búin.
Átta mánuði á ári liggja bátarnir bundnir við bryggju. Ekki af því að fiskurinn sé farinn. Ekki af því að mennirnir vilji ekki róa. Heldur af því að tonnin klárast.
Í ár máttu strandveiðibátar veiða 10.650 tonn af þorski. Undir lok júní var bætt við 2.700 tonnum. Samtals 13.350 tonn. Í fyrra kláraðist potturinn 9. júlí.
Svo ég spurði mig einfaldrar spurningar: hvað þyrfti mikið til að róa allt árið?
Reiknum þetta upphátt
Einn bátur má koma með 774 kíló af þorski að landi á dag. Það er einn kassabíll.
Bátar mega róa 12 daga í mánuði. Tólf mánuðir eru 144 dagar.
En enginn fer út í brjáluðu veðri. Fari vindurinn yfir 8 metra á sekúndu situr trillan við bryggjuna. Ég er sjómaður. Ég veit þetta.
Svo ég skoðaði vindtölur Veðurstofunnar fjörutíu ár aftur og taldi dagana sem eru of vondir. Og þar kom það sem kom mér á óvart: veturinn er ekki nærri því eins slæmur og menn halda. Í janúar og desember tapast um fimmtungur daganna. Ekki helmingur. Fimmtungur.
Margfaldaðu saman. Bátar sinnum dagar sinnum 774 kíló, mínus veðrið.
Svarið er um 38.000 tonn.
Er þetta stór tala?
Hagrannsóknastofnun ráðleggur 201.674 tonn af þorski á næsta fiskveiðiári. 38.000 tonn eru innan við fimmtungur af því.
Fjórir fimmtu færu áfram til stóru útgerðanna. Einn fimmti færi til fólks sem á lítinn bát og býr í litlum bæ.
Það er allt og sumt sem verið er að biðja um.
Og það skiptir máli hvernig fiskurinn er veiddur
Strandveiðibátar nota handfæri. Færi með krók. Ekkert annað.
Sjáðu fyrir þér tvo menn.
Sá fyrri dregur upp færið, sér að fiskurinn er of smár, tekur upp og keyrir hálfa mílu. Það kostar hann klukkutíma.
Sá seinni er búinn að draga trollið í fjóra tíma þegar pokinn kemur upp. Þá er valið tekið. Það er ekki hægt að hætta í miðju hali.
Þetta er ekki mín skoðun. Norðmenn byggðu heilt stjórnkerfi utan um þessa staðreynd: rauntímalokanir svæða 1984, brottkastsbann 1987, skyldubundnar smáfiskaskiljur í botntroll 1997. Heil ríkisstofnun með eftirlitsmönnum — til að leysa vandamál sem færamaðurinn leysir með því að snúa stýrinu.
Hvað fer undir trollið?
Hérna verður þetta óþægilegt.
Norskir vísindamenn festu söfnunarpoka aftan við botngírinn á atvinnutogara í Barentshafi og töldu fiskinn sem fór undir. Ólafur Arnar Ingólfsson og Terje Jørgensen, birt 2006.
Þriðjungur þorsksins fór undir trollið. Og hann var smár — helmingunarmörkin lágu við 38,5 sentímetra.
Þá kemur spurningin sem skiptir öllu: hvað verður um þennan þriðjung?
Vísindamennirnir svara henni sjálfir. Neðansjávarmyndavélar norsku hafrannsóknastofnunarinnar sýndu að botngírinn sló greinilega til fjölda þorsks og ufsa, og að fiskur sem keyrt er yfir kunni að vera skaddaður eða dauðvona. Þeir skrifa að þetta kunni að vera mikilvæg uppspretta óskráðs fiskveiðidauða.
Kunni að vera. Því enginn hefur mælt það.
Fyrsta athugunin á þessu var gerð úr köfunarfari 1983. Menn sáu fiskinn slást við gírinn og hverfa undir netið. Þeir skrifuðu að áverkar væru óhjákvæmilegir en engin gögn lægju fyrir um afdrif hans.
Fjörutíu og þrjú ár. Enn engin gögn.
Á meðan er hver einasti smáfiskur sem berst á land af strandveiðibáti veginn, talinn og settur inn í stofnmatið. Og komi of mikið af honum er svæðinu lokað samdægurs.
Það er munurinn. Annað veiðarfærið skilur eftir sig tölur. Hitt skilur eftir sig spurningarmerki.
Færi ljúga ekki
Og hér er atriði sem fáir hugsa út í.
Þegar fiskurinn þynnist á færamiðum finnur maðurinn það samdægurs. Færið kemur upp autt. Hann veit það áður en nokkur skýrsla er skrifuð.
Togari veit það ekki. Á Nýfundnalandi þjappaðist þorskurinn saman í síðustu torfurnar á meðan stofninn hrundi. Aflatölur togaranna hækkuðu á meðan lífmassinn féll fimmfalt. Kanadískir vísindamenn hafa skjalfest þetta: rangtúlkunin á þessum tölum leiddi til ofmats á stofninum, of hárra kvóta og hruns.
Færi hafa ekki þennan eiginleika. Þau segja þér satt á meðan þú ert að veiða.
Það er ekki lítils virði í landi sem á allt sitt undir einum fiskistofni.
Hvað kemur út úr þessu?
Óslægður þorskur seldist á rúmar 640 krónur kílóið á síðasta uppboði Reiknistofu fiskmarkaða. Verðið hefur hækkað um tæp 40% milli ára, af því að Barentshafið hefur brugðist og Evrópu vantar hvítfisk.
Ég ætla samt ekki að reikna með toppinum. Segjum 500 krónur.
38.000 tonn á 500 krónur eru 19 milljarðar króna.
Nítján milljarðar sem verða til í Ólafsvík, á Patreksfirði, á Þórshöfn, í Bolungarvík. Ekki í Borgartúni. Peningarnir fara í olíu, í beitu, í viðgerðir, í hafnargjöld, í frystihúsið, í flutningabílinn, í búðina, í leikskólann.
Þetta er ekki styrkur. Þetta er ekki bætur. Þetta er vinna.
Og hér er punkturinn
Fyrsta grein laga um stjórn fiskveiða er stutt. Þar stendur að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Og að markmið laganna sé að tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.
Þessi setning hefur staðið óhreyfð í tæp fjörutíu ár.
Á sama tíma söfnuðust heimildirnar á færri og færri hendur. Byggðarlög misstu kvótann sinn á einni nóttu. Fólk flutti. Skólar minnkuðu. Hafnir tæmdust.
Setningin stóð þarna allan tímann. Enginn efndi hana.
Ég veit hvað verður sagt
Það verður sagt að tonnin verði að koma einhvers staðar frá. Rétt. Þau koma úr aflamarkskerfinu. SFS kallaði 2.700 tonnin í sumar „lán“ og spurði hver borgi á endanum. Svarið er einfalt: þjóðin á fiskinn. Það er ekki lán að skila eiganda sínu eigin.
Það verður sagt að handfæri velji illa eftir stærð. Það er líka rétt, og þess vegna eru skyndilokanir tíðar. En sá smáfiskur er veginn og talinn. Þriðjungurinn sem fer undir botngírinn er það ekki.
Og það verður sagt að stór skip skili meiri verðmætum á hvert kíló. Kannski. En þau skila þeim ekki á Bakkafjörð.
Þetta er ekki flókið mál
Það er engin líffræði sem stoppar þetta. Þorskurinn er sá sami hvort sem hann er dreginn á færi í janúar eða í troll í mars.
Það er ekkert veður sem stoppar þetta. Ég reiknaði veðrið. Það tekur fimmtung.
Það sem stoppar þetta er ákvörðun. Ákvörðun sem einhver þarf að taka.
38.000 tonn.“
─
Heimildirnar : Ingólfsson, Ó.A. & Jørgensen, T. 2006, Fisheries Research 79: 303–312. Rose, G.A. & Kulka, D.W. 1999, Can. J. Fish. Aquat. Sci. 56(S1): 118–127. Gullestad o.fl. 2014 um norska kerfið, ICES J. Mar. Sci. 71(2). Veiðarfærasamantekt Hafró: þingskjal 333, 149. löggjafarþing.
