Frægðarhöll sérhagsmuna í lið með Gísla á Uppsölum

Frægðarhöll sérhagsmuna í sjávarútvegi hefur enn á ný stigið fram til að vara þjóðina við meintri ógn. Nú er því haldið fram að það sé varasamt að hefja viðræður við Evrópusambandið um mögulega aðild Íslands. Það er athyglisvert í ljósi þess að stækkunarstjóri Evrópusambandsins hefur lýst því yfir að sambandið sé reiðubúið að leita skapandi lausna fyrir Ísland í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum. Það virðist þó ekki skipta neinu máli. Í sumum kreðsum virðist sjálf hugmyndin um viðræður vera meðhöndluð eins og hún sé smitsjúkdómur sem beri að einangra tafarlaust.

Talsmenn frægðarhallarinnar hafa um árabil byggt málflutning sinn á viðvörunum um afleiðingar sem enn hafa ekki raungerst. Nú er því meðal annars haldið fram að sjálfar aðildarviðræður geti ógnað strandveiðikerfinu og ráðstöfun strandveiðipottsins. Slíkar fullyrðingar virðast fyrst og fremst ætlaðar til að ala á ótta frekar en að stuðla að upplýstri umræðu. Maður fær stundum á tilfinninguna að þorskurinn muni stökkva sjálfviljugur úr íslenskri lögsögu um leið og fyrsta fundarboðið til Brussel er sent út.

Í málflutningi frægðarhallarinnar virðist ætíð gleymast að þjóðin er ekki að kjósa um aðild heldur um það hvort rétt sé að kanna hvaða kjör standi Íslandi til boða. Viðræður fela ekki í sér skuldbindingu til að samþykkja samning. Reynist niðurstaðan ekki samrýmast hagsmunum Íslands er einfaldlega hægt að hafna henni. Samningaviðræður eru nefnilega ekki hjónaband. Þær eru nær því að vera fyrsta stefnumót þar sem hvor aðili getur staðið upp og farið heim ef samræðurnar ganga ekki upp.

Jafnframt liggur fyrir að eitt af grundvallarmarkmiðum Íslands í mögulegum samningaviðræðum yrði að tryggja yfirráð yfir eigin fiskistofnum og verja mikilvæga hagsmuni þjóðarinnar. Að gefa í skyn að slík markmið yrðu lögð til hliðar áður en viðræður hefjast gefur villandi mynd af eðli samningaviðræðna. Það er eins og menn telji að íslenskir samningamenn mæti að borðinu með þau fyrirmæli að skilja alla hagsmuni þjóðarinnar eftir í flugstöðinni.

Á sama tíma starfa mörg íslensk sjávarútvegsfyrirtæki af miklum krafti á alþjóðlegum mörkuðum, þar á meðal innan Evrópusambandsins. Það vekur því eðlilega spurningar þegar sömu hagsmunir virðast líta á samskipti og viðræður við sambandið sem ógn í sjálfu sér. Evrópa virðist nefnilega vera ágæt þegar hún kaupir fisk, en talsvert hættulegri þegar hún býður upp á samtal.

Þjóð sem hefur trú á eigin stöðu og eigin rökum þarf ekki að óttast samningaborðið. Viðræður eru tæki til að afla upplýsinga, kanna valkosti og verja hagsmuni landsins. Erfitt er að taka upplýsta ákvörðun um niðurstöðu sem aldrei var rannsökuð. Ef málstaður andstæðinga aðildar er jafn sterkur og þeir halda fram, ættu þeir síður en svo að óttast að hann verði prófaður í opnum og heiðarlegum viðræðum. Nema auðvitað að raunveruleg hætta felist ekki í viðræðunum sjálfum, heldur í því að kjósendur fái tækifæri til að kynna sér staðreyndirnar áður en þeir mynda sér skoðun.

Við skulum ekki loka okkur af frá umheiminum eins og Gísli á Uppsölum. Einsemdin kann að virðast örugg, en hún verður sjaldan uppspretta nýrrar þekkingar eða betri ákvarðana.