Tryggir krónan lítið atvinnuleysi?

Stefán Ólafsson skrifaði: „At­vinnu­leysi á Ís­landi hef­ur mælst ná­lægt með­al­lagi Evr­ópu­sam­bands­ríkja.“

Stefán skrifaði grein sem birt er á Heimildinni. „Í umræðunni um krónuna og evruna er margt einfaldað. Þau sem vilja halda í krónuna nefna gjarnan að hún sé trygging gegn atvinnuleysi. Gengisfellingar í kreppum eða á samdráttarárum tryggi þetta, kaupmáttur sé lækkaður kröftuglega og hratt en í staðinn á að heita að við sleppum við atvinnuleysisvanda. Í betra árferði hækki gengi krónunnar á hinn bóginn og tryggi okkur gegn ofþenslu og verðbólgu. Gengissveiflur krónunnar skapi þannig heppilega aðlögun, er sagt.

Allt eru þetta einfaldanir. Gengisfellingar eru enginn lúxus fyrir launafólk og þær tryggja okkur heldur ekki gegn atvinnuleysi. Skoðum fyrst hvernig atvinnuleysið var hér og í öðrum vestrænum ríkjum sl. vor – á meðfylgjandi mynd.

ESB ríkin gerðu síðan þau stóru mistök…

Í mars-apríl var atvinnuleysi hér svipað og í ESB-ríkjunum að meðaltali og broti lægra en í Evru-ríkjunum. Þetta er að mestu vegna ofurhárra raunvaxta hér á landi.

Í þessu sambandi er athyglisvert að meirihluti þjóðanna á myndinni, og einnig meirihluti ESB-ríkjanna, var með minna atvinnuleysi á þessum tíma í vor en Ísland. Og langflestar þessara þjóða voru með minni verðbólgu og mun lægri vexti en við.

En hvernig hefur þetta verið í kreppum, fjármálakreppunni sem hófst 2008 og í Kóvid?

Í fjármálakreppunni (2008-2010) féll krónan um nærri 50%, sem var risavaxin gengisfelling sem rýrði kaupmátt ráðstöfunartekna heimila um 28% hér á landi. Skuldabyrði jókst gríðarlega og margir misstu heimili sín. Samt fór atvinnuleysið hér upp í um 7,5%. Á sama tíma fór atvinnuleysi í ESB-ríkjunum upp í um 9,5% að meðaltali. Það var allur munurinn, eftir risavaxna gengisfellingu!

ESB ríkin gerðu síðan þau stóru mistök að grípa til mikils niðurskurðar opinberra útgjalda 2012-2013, eftir að krepputökin höfðu farið að linast. Niðurskurðurinn keyrði hagkerfi þeirra aftur niður í enn dýpri kreppu sem hækkaði svo atvinnuleysið þar enn frekar (upp í 10-11%). Þetta voru fyrirséð áhrif niðurskurðarstefnu nýfrjálshyggjunnar – sem var ekki bara óþörf á þessum tímapunkti heldur beinlínis stórskaðleg.

Í Kóvid-kreppunni lækkaði gengi krónunnar nokkuð og atvinnuleysi fór hér upp í um 6% 2000-2001. Á sama tíma fór atvinnuleysi í ESB-ríkjunum upp í 7%. Það var allur munurinn sem krónan skilaði.“

Sjá alla greinina hér.